[II-II.q.34.a.1.arg.1] Ad primum sic proceditur. 1. Videtur quod Deum nullus odio habere possit. Dicit enim Dionysius, iv cap. De div. nom., § 10, col. 707, t. 4, quod « omnibus amabile et diligibile est primum bonum et pulchrum. » Sed Deus est ipsa bonitas et pulchritudo. Ergo a nullo odio habetur.

[II-II.q.34.a.1.arg.2] 2. Præterea, in Apocryphis Esdræ, lib. III, cap. iv, 36 et 39, dicitur quod omnia invocant veritatem, et* benignantur in operibus ejus. Sed Deus est ipsa veritas, ut dicitur Joan., xiv. Ergo omnes diligunt Deum, et nullus eum odio habere potest.

[II-II.q.34.a.1.arg.3] 3. Præterea, odium est aversio quædam. Sed, sicut Dionysius dicit in cap. iv De div. nom., § 4, col. 699, t. 1, « Deus omnia ad seipsum convertit. » Ergo nullus eum odio habere potest.

[II-II.q.34.a.1.sc] Sed contra est quod dicitur in psal. Lxxiii, 23: Superbia eorum qui te oderunt, ascendit semper; et Joan., xv, 24: Nunc autem et viderunt, et oderunt me, et Patrem meum.

[II-II.q.34.a.1.co] Respondeo dicendum, quod, sicut ex su- Odium primum est vitiorum quæ sunt opposita charitati, et sunt ista vitia numero decem: scilicet odium, acedia, invidia, discordia, contentio, schisma, bellum, rixa, seditio et scandalum. Ipsi dilectioni opponitur odium, gaudio de bono divino acedia, gaudio de bono proximi invidia, paci discordia, paci quantum ad locutionem contentio, paci quantum ad opus schisma, bellum, rixa et seditio, charitati quantum ad beneficentiam scandalum. Odium in communi est actus seu motus voluntatis quo quis malevole fertur in aliud. Et est duplex: odium abominationis et odium inimicitiae. Odium abominationis est quo aversamur aliquid ut nobis malum et disconveniens. Odium inimicitiae est quo volumus alicui malum ut illi male sit: unde istud odium non tam est aversio quam pra dictis patet, odium est quidam motus appetitivæ potentiæ, quæ non movetur nisi ab aliquo apprehenso. Deus autem dupliciter ab homine apprehendi potest: uno modo secundum seipsum, puta cum per essentiam videtur; alio modo per effectus suos, cum scilicet invisibilia Dei per ea quæ facta sunt intellecta conspiciuntur. Deus autem per essentiam suam est ipsa bonitas, quam nullus habere odio potest, quia de ratione boni est ut ametur; et ideo impossibile est quod aliquis videns Deum per essentiam, eum odio habeat. Sed effectus ejus aliqui sunt qui nullo modo possunt esse contrarii voluntati humanæ; quia esse, vivere et intelligere est et appetibile et amabile omnibus; quæ sunt quidam effectus Dei. Unde etiam secundum quod Deus apprehenditur ut auctor horum effectuum, non potest odio haberi. Sunt autem quidam effectus Dei qui repugnant inordinatæ voluntati, sicut inflictio pœnæ, et etiam cohibitio peccatorum per legem divinam; quæ repugnant voluntati depra-vatæ per peccatum; et secundum considerationem talium effectuum, ab aliquibus Deus odio haberi potest, inquantum scilicet apprehenditur peccatorum prohibitor, et pœnarum inflictor.

[II-II.q.34.a.1.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod ratio illa procedit quantum ad illos qui vident Dei essentiam, quæ est ipsa essentia bonitatis.

[II-II.q.34.a.1.ad.2] Ad secundum dicendum, quod ratio illa procedit quantum ad hoc quod apprehenditur Deus ut causa illorum effectuum qui naturaliter ab omnibus amantur; inter quos sunt opera veritatis præbentis suam cognitionem hominibus.

[II-II.q.34.a.1.ad.3] Ad tertium dicendum, quod Deus convertit omnia ad seipsum, inquantum est es- prosecutio alicujus quod apprehendimus ut nobis bonum et alteri malum. Odium abominationis opponitur amori concupiscentiae, et odium inimicitiae amori amicitiae, ut patet. Odium abominationis proximi est duplex: scilicet odium abominationis ipsius personæ secundum se, quantum ad naturam vel gratiam, et est semper malum; et odium abominationis qualitatis proximi: et istud est aliquando bonum, aliquando malum: si sit de bonis qualitatibus est malum, si sit de malis est bonum. Corderius: « Universis igitur pulchrum et bonum desiderabile et amabile est, et ab universis diligitur. » « Atque ut omnia bonitas ad se convertit, etc. » In Parm.: « et quantum ad. » sendi principium; quia omnia, inquantum sunt, tendunt in Dei similitudinem, qui est ipsum esse.

[II-II.q.34.a.2.arg.1] Ad secundum sic proceditur. 4. Videtur quod odium Dei non sit maximum peccatorum. Gravissimum enim peccatum est peccatum in Spiritum sanctum, quod est irremissibile, ut dicitur Matth., xii. Sed odium Dei non computatur inter species peccati in Spiritum sanctum, ut ex supra dictis patet. Ergo odium Dei non est gravissimum peccatorum.

[II-II.q.34.a.2.arg.2] 2. Præterea, peccatum consistit in elongatione a Deo. Sed magis videtur esse elongatus a Deo infidelis, qui nec Dei cognitionem habet, quam fidelis, qui saltem quamvis Deum odio habeat, ipsum tamen cognoscit. Ergo videtur quod gravius sit peccatum infidelitatis quam peccatum odii in Deum.

[II-II.q.34.a.2.arg.3] 3. Præterea, Deus habetur odio solum Odium haberi non potest nisi de eo quod accipitur et accipi potest sub ratione mali. Porro quisquis Deum per essentiam videt, Deum sub ratione mali nullo modo accipere potest, quia essentia Dei est ipsa bonitas; ergo Deum odisse nequeunt beati ipsum intuitive videntes, nec ab eo separari possunt, sed inebriantur ab ubertate domus ejus, et in ipsum magis ac magis prospicere desiderant. Viatores autem non Deum ipsum vident, sed bene Dei effectus, legem Dei, actionem Dei corriplentis scelera, minas Dei futuri judicis unicuique secundum opera sua reddituri, vias Dei investigabiles et inscrutabilia judicia ejus quibus aliquando sinit innocentes plagis affici durissimis, et nocentes vitam transigere laetam, divitiis et deliciis ac honoribus refertam. Inde concipere possunt aliquod Dei odium, sive quia libertati nimis arctas aperit semitas, sive quia nimis stricte passiones humanas reprimit, sive quia non videtur esse justitiæ distributivæ in præmiis aut in pœnis fidelis executor; et ideo Scriptura supponit evidenter Deum suos inimicos habere: Surge, Domine, et dissipentur inimici tui, et fugiant qui oderunt te a facie tua, Num., x. His qui oderunt me retribuam, Deuter., xxxii. Superbia eorum qui te oderunt ascendit semper, Psalm. Lxxiii. Oderunt me et patrem meum. Joan., xv. De facto, hisce miseris temporibus, quotidie, si ratione suorum effectuum qui repugnant voluntati; inter quos præcipuus est pœna. Sed odire pœnam non est maximum peccatorum. Ergo odium Dei non est maximum peccatorum.

[II-II.q.34.a.2.sc] Sed contra est quod « optimo opponitur pessimum, » ut patet per Philosophum, in VIII Ethic., cap. x, circa princ. Sed odium Dei opponitur dilectioni Dei, in qua consistit optimum hominis. Ergo odium Dei est pessimum peccatum hominis.

[II-II.q.34.a.2.co] Respondeo dicendum, quod defectus peccati consistit in aversione a Deo, ut dictum est. Hujusmodi autem aversio rationem culpæ non haberet, nisi voluntaria esset. Unde ratio culpæ consistit in voluntaria aversione a Deo. Hæc autem voluntaria aversio a Deo per se quidem importatur in odio Dei, in aliis autem peccatis quasi participative et secundum aliud. Sicut enim voluntas per se inhæret ei quod amat, ita secundum se refugit id quod odit. Unde quando aliquis odit Deum, voluntas ejus secundum se ab eo avertitur; sed in aliis peccatis, puta cum aliquis fornicatur, non avertitur a Deo secundum se, sed secundum aliud, inquantum scilicet appetit inordinatam delectationem; quæ habet annexam aversionem a Deo. Semper autem id quod est per se, est potius eo, quod est secundum aliud. Unde odium Dei inter alia peccata est gravius.

[II-II.q.34.a.2.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod, sicut Gregorius dicit XXV Moral., c. xi, col. 339, t. 2, « aliud est bona non facere, et aliud est bonorum odisse datorem; sicut aliud est ex praecipitatione, aliud ex deliberatione peccare. » Ex quo datur intelligi quod odire Deum omnium bonorum datorem, sit ex deliberatione peccare; quod est peccatum in Spiritum sanctum. Unde manifestum est, quod odium Dei maxime est peccatum in Spiritum sanctum, secundum quod peccatum in Spiritum sanctum nominat aliquod genus speciale peccati; ideo tamen non computatur inter species peccati in Spiritum sanctum, quia generaliter invenitur in omni specie peccati in Spiritum sanctum.

[II-II.q.34.a.2.ad.2] Ad secundum dicendum, quod ipsa infidelitas non habet rationem culpæ, nisi in quantum est voluntaria; et ideo tanto est gravior, quanto est magis voluntaria. Quod autem sit voluntaria, provenit ex hoc quod aliquis odio habet veritatem quæ proponitur. Unde patet quod ratio peccati in infidelitate sit ex odio Dei, circa cujus veritatem est fides; et ideo sicut causa est potior effectu, ita odium Dei est majus peccatum quam infidelitas.

[II-II.q.34.a.2.ad.3] Ad tertium dicendum, quod non quicumque odit pœnas, odit Deum pœnarum auctorem. Nam multi odiunt pœnas, qui tamen eas patienter ferunt ex reverentia divinæ justitiæ. Unde Augustinus dicit, X Confess., cap. xxviii, col. 795, t. 1, quod mala pœnalia Deus tolerare jubet, non amari. Sed pro-rumpere in odium Dei punientis, hoc est habere odio ipsam Dei justitiam, quod est gravissimum peccatum. Unde Gregorius dicit, XXV Moral., loc. cit. ad 1: « Sicut nonnunquam gravius est peccatum diligere quam perpetrare; ita nequius est odisse justitiam quam non fecisse. »

[II-II.q.34.a.3.arg.1] Ad tertium sic proceditur. 1. Videtur quod non omne odium proximi sit peccatum. Nullum enim peccatum invenitur in praæceptis vel consiliis legis divinæ, secundum illud Proverb., viii, 8: Justi sunt omnes sermones mei; non est in eis pravum quid, neque perversum. Sed Luc., xiv, 26, dicitur: Si quis venit ad me, et non odit patrem et matrem, non potest meus esse discipulus. Ergo non omne odium proximi est peccatum.

[II-II.q.34.a.3.arg.2] 2. Præterea, nihil potest esse peccatum, in quo Deum imitamur. Sed imitando Deum, quosdam odio habemus; dicitur enim Rom., i, 30: Detractores Deo odibiles. Ergo possumus aliquos odio habere absque peccato.

[II-II.q.34.a.3.arg.3] 3. Præterea, nihil naturalium est peccatum; quia peccatum est « recessus ab eo quod est secundum naturam, » ut Damasceus dicit in II lib. Orth. fid., c. iv, col. 875, t. 1. Sed naturale est unicuique rei quod odiat illud quod est sibi contrarium, et quod nitatur ad ejus corruptionem. Ergo videtur non esse peccatum quod aliquis habeat odio inimicum suum.

[II-II.q.34.a.3.sc] Sed contra est quod dicitur I Joan., ii, 9: Qui fratrem suum odit, in tenebris est. « Doctorem. » Migne. Nota olim voces istas « odium Dei » fuisse assumptas ad designandum imprecationes et male-dictiones. « Si quis autem socio opprobrium, aut convitia, aut odium Dei injecerit, quot vicibus ei convitiatus fuerit, tot uncias argenti ei det. » Charta Richardi, regis. Angliæ, apud Rymer., tom. I, p. 65. Nota insuper veteres dixisse « odiationem » eodem sensu ac « odium. » Exemplum: « Magis homo debet sustinere omnia mala, quam peccatum committere, ratione infatuationis, odiationis, et assimilationis. Pono hanc conclusionem, quod peccator odit Deum et ab ipso odio habetur. » Gabriel Bareletta, Sermon. in fer. iv hebdomad. III Quadragesimæ. « Proximi nostri odiatio, etc. » Idem, Serm. de paucitate electorum. Odium Dei est speciale peccatum in Spiritum sanctum, quia dici debet speciale peccatum in Spiritum sanctum illud quod quis volens et sciens ex contemptu committit, et per quod abjicit ea quibus peccatum potest impediri vel tolli; hæc autem reperiuntur in odio Dei; non tamen numeratur odium Dei inter peccata in Spiritum sanctum, quia respectu istorum peccatorum est velut aliquod transcendens, siquidem in omnibus istis malitia ejus reperitur et participatur. Hinc odium Dei gravissimum peccatum est. Immo ex genere suo maximum est omnium peccatorum, et quando formale est et expressum, est in confessione specialiter exprimendum; hoc dicimus sive de odio abominationis, sive de odio inimicitiae. Cum autem odium Dei nihil aliud est quam circumstantia quædam generalis omnis peccati mortalis, non est specialiter in confessione exprimendum. Sed tenebrae spirituales sunt peccata. Ergo odium proximi non potest esse sine peccato.

[II-II.q.34.a.3.co] Respondeo dicendum, quod odium amori opponitur, ut supra dictum est. Unde tantum habet odium de ratione mali, quantum amor habet de ratione boni. Amor autem debetur proximo secundum id quod a Deo habet, id est, secundum naturam et gratiam; non autem debetur ei amor secundum id quod habet a seipso et diabolo, scilicet secundum peccatum et justitiæ defectum. Et ideo licet habere odio peccatum in fratre, et omne illud quod pertinet ad defectum divinae justitiæ; sed ipsam naturam et gratiam fratris non potest aliquis habere odio sine peccato. Hoc autem ipsum quod in fratre odimus culpam et defectum boni, pertinet ad fratris amorem; ejusdem enim rationis est quod velimus bonum alicujus, et quod odiamus malum ipsius. Unde simpliciter accipiendo odium fratris, semper est cum peccato. Ita mss. et edit. veteres libri; Garcia et edit. Patav. delent vocem « divinæ » velut otiosam. Veteres appellabant « odium vetus, ὑποκρύριον ἐχθος, » crimen quod quis sciens, et ex inveterato odio contra aliquem peragit. « Omnia forisfacta exceptis infractione urbis, et veteri odio, quinque solidis emendabuntur. » Charta communiæ suesso niensis, ann. 1181, art. 2. — « Nullus aliquem de communia propter vetus odium extra villam sequatur, nec ante eum exeat ut illi insidietur, aut quidquam mali faciat; quod qui fecerit, ultio capietur de illo et de ejus pecunia sine aliquo judicio. » Charta communiæ hamensis. — « Si qua vilis aut inhonesta persona aliquem probum virum aut mulierem turpibus conviciis inhonestaverit, liceat alicui probo viro de pace, si supervenerit, illum objurgare, et uno aut duobus colaphis eum sine forisfacto ab importunitate sua compescere. Sed si pro veteri odio eum percussisse terminatus fuerit, si percussus inde clamorem fecerit, percussor super sanctas reliquias jurabit quod non pro veteri odio eum percusserit, sed tantum pro eo ab importunitate sua compescendo. » Charta communiæ royensis. Vide insuper Chartam communiæ valliaci, ann. 1187, tom. XIII Spicilegii acheriani, pag. 323. Unde, ut mihi videtur, communiæ Galliarum nonnullæ leges speciales tulerant ad refrenandum crimen istud charitati fraternæ oppositum, quod etiam nunc in insula Corsica viget sub hoc nomine: « la vendetta. » Itali omnes sunt ultionis avidi, sed Corsi plusquam Itali, et proverbium dicit: Corso a te offenso ne fidas, nec ipso vivente, nec etiam ipso defuncto: filii etenim ac nepotes ipsius ociusve seriusve de te vindictam sument. Odium proximi sive abominationis, sive inimicitiae est ex genere suo peccatum mortale, quia directe contrariatur charitati, quae est vita supernaturalis animæ.

[II-II.q.34.a.3.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod parentes, quantum ad naturam et affinitatem qua nobis conjunguntur, sunt a nobis secundum præceptum Dei honorandi, ut patet Exod., xx. Odiendi autem sunt quantum ad hoc quod impedimentum præstant nobis accedendi ad perfectionem divinæ justitiæ.

[II-II.q.34.a.3.ad.2] Ad secundum dicendum, quod Deus in detractoribus odio habet culpam, non naturam; et sic sine culpa possumus odio detractores habere.

[II-II.q.34.a.3.ad.3] Ad tertium dicendum, quod homines secundum bona quæ habent a Deo, non sunt nobis contrarii; unde quantum ad hoc sunt amandi. Contrariantur autem nobis secundum quod contra nos inimicitias exercent; quod ad eorum culpam pertinet; et quantum ad hoc sunt odio habendi; hoc enim in eis debemus habere odio quod nobis sunt inimici.

[II-II.q.34.a.4.arg.1] Ad quartum sic proceditur. 4. Videtur quod odium proximi sit gravissimum peccatorum eorum quæ in proximum committuntur. Dicitur enim I Joan., III, 15: Omnis qui odit fratrem suum, homicida est. Sed homicidium est gravissimum peccatorum inter ea quæ committuntur in proximum. Ergo et odium.

[II-II.q.34.a.4.arg.2] 2. Præterea, pessimum opponitur optimo. Sed optimum eorum quæ proximo exhibemus, est amor; omnia enim alia ad dilectionem referuntur. Ergo et pessimum est odium. morte naturali gaudere, illam inefficaci affectu petere et desiderare, non quidem ex displicentia personæ, sed ob temporale aliquod emolumentum; » Licitum est absoluto desiderio cupere mortem patris, non quidem ut malum patris, sed ut bonum cupientis; quia nimirum obventura est pinguis hæreditas; » Licitum est filio gaudere de parricidio parentis a se in ebrietate perpetrato, propter ingentes divi-tias inde ex hæreditate consecutas. » Hæ propositiones sunt tertia decima, decima quarta et decima quinta propositionum ab Inno-centio papa XI damnatarum, die 2 martii 1679. Unusquisque licite sibimetipsi et similiter proximo potest optare mortem, ut fruatur Deo, et amplius Deum non offendat. Sed quid de illo qui sibi vel proximo optaret mortem ut liberaretur a miseriis hujus vitæ? Distinguendum est. Vel id optatur ex defectu fortitudinis et absolute, vel ex amore sui bene ordinato et sub conditione quod sic erit Dei voluntas. Secluso defectu fortitudinis, si quis sibimetipsi mortem optat, quia vult a miseriis urgentibus ac nimis cruciantibus liberari, dummodo talis sit Dei voluntas, non videtur ibi esse aliqua deordinatio charitatis erga se; nam qui rem voluntati divinæ finaliter committit, vult finaliter esse cum Deo, et certe melius est esse cum Deo quam peregrinari ab eo. Unde quamvis voluntas esse cum Deo non sit in tali homine explicita, sed solum-modo implicita, sufficit quod illam implicite reti-neat ut possit mortem explicite optare propter liberationem a miseriis hujus vitæ expresse petitam. — Præterea distinguendum est inter miserias alias hujus vitæ et miseriam illam quæ consistit in extremo agone mortis vel in certitudine alia mortis imminentis de propinquissimo nec vitari possibilis. Quis, v. g., condemnare auderet aliquem morti addictum et petentem occidi citius? Quis condemnare auderet sacerdotem vel quemcumque hominem qui, post prælium inveniendo vulneratum lethaliter humo jacentem, audiendoque medicos asserentes ipsum esse deserendum quia nullo modo

[II-II.q.34.a.4.co] Respondeo dicendum, quod peccatum a morte salvari potest, ipsi, ut citius ab agone liberetur, mortem promptissimam optaret? Hæc, fateor, nuperrime morienti cuidam in hac extremitate posito ego ipse optavi. Legendi sunt de odio medii ævi prædicatores. Audi Michaelem Menotum, Serm. dominicæ in Passione, Parisiis declamato: « Veniet ad me aliqua bona domina et dicet mihi: O pater, talis dominus duxit processum « a tort » contra maritum meum, et fecit ei expendere omnia bona nostra. An debeo eum diligere? Dominus faciet de me quod ei placebit; sed nunquam possem venire « jusques la de le pouvoir regarder dung bon cueur. » Dicit mihi alia: O pater, talis me diffamavit in pluribus locis, et in tali societate, « en tout plain de bonnes compaignies » ita quod omnes nunc me derident, etc. Dico vobis quod cor meum non potest pati quod diligam ipsum, « ne se peult tourner vers lui pour laymer. » Pro primo dico tibi quod licet fecisset tibi majora debes eum amare, et quamdiu habes rancorem contra aliquem, non es in statu salutis, sed damnationis æternæ. In tali statuire ad paradisum est imposibile. Distinct. Lx, cap. « Si quis: » « Si quis contristatus noluerit reconciliari fratri suo, eo satisfaciente quem contristavit, acerrimis maceretur inediis usque dum gratanti animo satisfactionem recipiat. » Imo, ipso non satisfaciente, tenetur rancorem dimittere sub pœna damnationis æternæ. Est etiam privandus communione, ut dicitur eadem distinctione, quia non licet nobis odio habere aliquem. « Falsa est pœnitentia cum pœniens odium in corde gesserit, aut si offendenti offensus non indulgeat. » Cap. ultim. « De pœnitent., » dist. v. — Item in cap. « Homicidiorum, » De pœnit., dist. 1, cap. « Qui odit: » « Qui odit fratrem suum homicida est. » Ideo in cap. « Prælatum, » dist. xc, dicitur quod sacerdotes debent avisare sacramentum Eucharistiae suscepturos, ne sint in odio, sed sicut vadunt ad mensam dilectionis et amoris, ita sint in amore mutuo. » Non est Chrysostomi. quod committitur in proximum, habet rationem mali ex duobus: uno quidem modo ex deordinatione ejus qui peccat; alio modo ex nocumento quod infertur ei contra quem peccatur. Primo ergo modo odium est majus peccatum quam exteriores actus qui sunt in proximi nocumentum; quia scilicet per odium deordinatur voluntas hominis, quae est potissimum in homine, et ex qua est radix peccati; unde etiam si exteriores actus inordinati essent absque inordinatione voluntatis, non essent peccata; puta cum aliis ignoranter vel zelo justitia hominem occidit; et si quid culpæ est in exterioribus peccatis quae contra proximum committuntur, totum est ex interiori odio. Sed quantum ad nocumentum quod proximo infertur, pejora sunt exteriora peccata quam interius odium. Et per hoc patet responsio ad objecta.

[II-II.q.34.a.5.arg.1] Ad quintum sic proceditur. 4. Videtur quod odium sit vitium capitale. Odium enim directe opponitur charitati. Sed charitas est principalissima virtutum, et mater aliarum. Ergo odium est maximum vitium capitale, et principium omnium aliorum. 2. Praeterea, peccata oriuntur in nobis secundum inclinationem passionum, secundum illud ad Rom., vii, 5: Passiones peccatorum operabantur in membris nostris, ut fructificarent morti. Sed in passionibus animæ ex amore et odio videntur omnes aliæ sequi, ut ex supra dictis patet. Ergo odium debet poni inter vitia capitalia. 3. Praeterea, vitium est malum morale. Sed odium principalius respicit malum quam alia passio. Ergo videtur quod odium debet poni vitium capitale. Distinguendum est inter deordinationem peccantis, et nocumentum proximo illatum. Gravissimum est odium proximi ex parte deordinationis peccantis, sed ex parte nocumenti proximo illati non est gravissimum omnium peccatorum quae in proximum committuntur. Odio me habet implacabili aliquis in carcere perpetuo detentus. Si posset Sed contra est quod Gregorius, XXXI Moral., cap. xlv, § 87, col. 621, t. 2, non enumerat odium inter septem vitia capitalia.

[II-II.q.34.a.5.co] Respondeo dicendum, quod, sicut supra dictum est, vitium capitale est ex quo ut frequentius alia vitia oriuntur. Vitium autem est contra naturam hominis, inquantum est animal rationale. In his autem quae contra naturam fiunt, paulatim id quod est naturæ, corrumpitur. Unde oportet quod primo recedatur ab eo quod est minus secundum naturam; et ultimo ab eo quod est maxime secundum naturam: quia id quod est primum in constructione, est ultimum in resolutione. Id autem quod est maxime et primo naturale homini, est quod diligat bonum, et præcipue bonum divinum et bonum proximi; et ideo odium, quod dilectioni huic opponitur, non est primum in destructione virtutis, quae fit per vitia, sed ultimum; et ideo odium non est vitium capitale.

[II-II.q.34.a.5.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod, sicut dicitur in VII Physic., text. 18, « virtus uniuscujusque rei consistit in hoc, quod sit bene disposita secundum suam naturam. » Et ideo in virtutibus oportet esse primum et principale quod est primum et principale in ordine naturali; et propter hoc charitas ponitur principalissima virtutum; et eadem ratione odium non potest esse primum in vitiis, ut dictum est.

[II-II.q.34.a.5.ad.2] Ad secundum dicendum, quod odium mali, quod contrariatur naturali bono, est primum inter passiones animæ, sicut et amor naturalis boni. Sed odium boni connaturalis non potest esse primum, sed habet rationem ultimi; quia tale odium attestatur corruptioni naturæ jam factæ, sicut et amor extranei boni.

[II-II.q.34.a.5.ad.3] Ad tertium dicendum, quod duplex est malum: quoddam verum, quod scilicet repugnat naturali bono; et hujusmodi mali odium potest habere rationem prioritatis inter passiones: est autem aliud malum non verum, sed apparens, quod scilicet est verum bonum et connaturale, sed aestimatur ut malum propter corruptionem na- turæ; et hujusmodi mali odium oportet quod sit in ultimo. Hoc autem odium est vitiosum, non autem primum.

[II-II.q.34.a.6.arg.1] Ad sextum sic proceditur. 1. Videtur quod odium non oriatur ex invidia. Invidia enim est tristitia quædam de alienis bonis. Odium autem non oritur ex tristitia, sed potius e converso; tristamur enim de præsentia malorum, quæ odimus. Ergo odium non oritur ex invidia.

[II-II.q.34.a.6.arg.2] 2. Præterea, odium dilectioni opponitur. Sed dilectio proximi refertur ad dilectionem Dei, ut supra habitum est. Ergo et odium proximi refertur ad odium Dei. Sed odium Dei non causatur ex invidia; non enim invidemus his qui maxime a nobis distant, sed his qui propinqui videntur, ut patet per Philosophum in II Rhet., cap. x. Ergo odium non causatur ex invidia.

[II-II.q.34.a.6.arg.3] 3. Præterea, unius effectus una est causa. Sed odium causatur ex ira; dicit enim Augustinus, in Regula, § 10, col. 1383, t. 1, quod « ira crescit in odium. » Non ergo causatur odium ex invidia.

[II-II.q.34.a.6.sc] Sed contra est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., cap. xLV, § 88, col. 624, t. 2, quod « de invidia oritur odium. »

[II-II.q.34.a.6.co] Respondeo dicendum, quod, sicut dictum est, odium proximi est ultimum in progressu peccati, eo quod opponitur dilectioni, qua naturaliter proximus diligitur. Quod autem aliquis recedat ab eo quod est naturale, contingit ex hoc quod intendit vitare aliquid quod est naturaliter fugiendum. Naturaliter autem omne animal fugit tristitiam, sicut et appetit delectationem, sicut patet per Philosophum, VII Ethic., cap. xIII et xIV, et in X, cap. xI. Et ideo sicut ex delectatione causatur amor, ita ex tristitia causatur odium. Sicut enim movemur ad diligendum ea quæ nos delectant, inquantum ex hoc ipso accipiuntur sub ratione boni; ita movemur ad odien-dum ea quæ nos contristant, inquantum ex hoc ipso accipiuntur sub ratione mali. Unde cum invidia sit tristitia de bono proximi, sequitur quod bonum proximi reddatur nobis odiosum; et inde est quod « ex invidia oritur odium. »

[II-II.q.34.a.6.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod quia vis appetitiva, sicut et apprehensiva, reflectitur super suos actus; sequitur quod in motibus appetitivæ virtutis sit quædam circulatio. Secundum ergo primum processum appetitivi motus ex amore consequitur desiderium; ex quo consequitur delectatio, cum quis consecutus fuerit quod desiderabat. Et quia hoc ipsum quod est delectari in bono amato, habet quamdam rationem boni; sequitur quod delectatio causet amorem. Et secundum eamdem rationem sequitur quod tristitia causet odium.

[II-II.q.34.a.6.ad.2] Ad secundum dicendum, quod alia ratio est de dilectione et odio; nam dilectionis objectum est bonum, quod a Deo in creaturas derivatur; et ideo dilectio per prius est Dei, et per posterius est proximi. Sed odium est mali, quod non habet locum in ipso Deo, sed in ejus effectibus; unde etiam supra dictum est, quod Deus non habetur odio, nisi inquantum apprehenditur secundum suos effectus : et ideo per prius est odium proximi quam odium Dei. Unde cum invidia ad proximum sit mater odii quod est ad proximum, fit per consequens causa odii quod est in Deum.

[II-II.q.34.a.6.ad.3] Ad tertium dicendum, quod nihil prohibet, secundum diversas rationes aliquid oriri ex diversis causis; et secundum hoc odium potest oriri et ex ira, et ex invidia; directius tamen oritur ex invidia, per quam ipsum bonum proximi redditur contristabile, et per consequens odibile, sed ex ira oritur odium secundum quoddam augmentum; nam primo per iram appetimus malum proximi, secundum quamdam mensuram, prout scilicet habet rationem vindictæ; postea autem per continuitatem iræ pervenitur ad hoc quod homo malum proximi absolute desideret, quod pertinet ad rationem odii. Unde patet quod odium ex invidia causatur formaliter secundum rationem objecti, ex ira autem dispositive.