[II-II.q.38.a.1.arg.1] Ad primum sic proceditur. 1. Videtur quod contentio non sit peccatum mortale. Peccatum enim mortale in viris spiritualibus non invenitur; in quibus tamen invenitur contentio, secundum illud Lucæ, xxii, Hostiensis quod quando sunt diversa jura et opiniones nec contra Deum nec contra bonos mores, humanior sententia est præferenda, cæteris paribus. Secunda causa discordiæ dicitur avaritia: « Quietissime viverent homines super terram, si hæc duo pronomina tollerentur : meum et tuum. » Seneca, lib. De quatuor virtutibus. « Propter pecuniarum possessionem universa bella nobis fiunt. » Plato in Phædone. « Certamen movistis, opes. » Lucanus, in lib. III. Videmus hoc per experientiam omni die, quando propter avaritiam filius discordat a patre, frater a fratre et amicus ab amico. Tertia causa est stultitia. Sunt namque multi stulti et leves qui credunt omnia quæ a susurro-nibus eis dicuntur. Susurratio siquidem aptissimum est instrumentum ad discordias seminandas. Quis-nam sufficeret enumerare discordias quæ exortæ sunt inter cives, inter vicinos, inter dominos, inter populos, inter uxorem et virum, inter fratrem et fratrem propter susurrantes. Sed culpables adhuc sunt illi qui a susurronibus sibi cavere aut nesciunt aut nolunt. Non loquimur de contentione quæ est oratio ad confutandum vel confirmandum accommodata, qui est color rhetoricus, ut dicit Tullius in Rhetorica; sed loquimur de contentione prout est vitium, et definitur secundum Alexandrum Alensem, in II Summ., hoc modo: « Contentio est impugnatio veritatis cum confidentia clamoris. » Est ergo contendere, verbis contra aliquem tendere. Hoc autem fieri potest tripliciter, ratione aemulationis, ratione disputationis, ratione litigationis. Primo potest aliquis contendere cum alio ratione aemulationis et invidiae. Nam aliqui sunt qui ita diligunt suos et gloriam eorum, ut non possint sine displicentia famam et virtutes aliorum audire, et dicentibus atque narrantibus obstant et contradicunt. Talis fuit contentio quæ fuit in Corinthiis conversis ad fidem, quos Paulus reprehendit, I Corinth., 1, dicens: Obsecro vos, fratres, per nomen Domini nostri Jesu Christi, ut idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata; sitis autem perfecti in eodem sensu, et in cadem scientia. Significatum est enim mihi de vobis, fratres mei, ab his qui sunt Clocs, quia contentiones sunt inter vos. Hoc autem dico quod unusquisque vestrum dicit: Ego sum Pauli, ego vero Cephæ, ego autem Christi. Divisus est Christus? Et cap. III: Cum enim sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Cum enim quis dicat: Ego quidem sum Pauli; alii autem: Ego Apollo: nonne homines estis? Quid ergo est Apollo? Quid vero Paulus? Ministri ejus cui credidistis. Et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi; Apollo rigavit; sed Deus incre- 24: Facta est contentio inter discipulos Jesu, quis eorum esset major. Ergo contentio non est peccatum mortale.

[II-II.q.38.a.1.arg.2] 2. Præterea, nulli bene disposito debet placere peccatum mortale in proximo. Sed dicit Apostolus ad Philipp., 1, 17: Quidam ex contentione Christum annuntiant; et postea subdit: Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Ergo contentio non est peccatum mortale.

[II-II.q.38.a.1.arg.3] 3. Præterea, contingit quod aliqui vel in judicio, vel in disputatione contendunt, non aliquo animo malignandi, sed potius intendentes bonum, sicut illi qui contra hæreticos disputando contendunt; unde Super illud I Reg., xiv: Accidit quadam die, etc., dicit Glossa ordin., col. 554, t. 1: « Catholici contra hæreticos contentionem non commovent, nisi prius ad certamen provocentur. » Ergo contentio non est peccatum mortale. mentum dedit. Itaque neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus. Existimabant enim illi Corinthii quod qui a meliore et majore esset baptizatus, ille majorem gratiam assequeretur, quasi homines darent gratiam. Similiter etiam contendebant Romani et Judæi conversi ad fidem. Dicit enim Hieronymus in Prologo in Epistolam ad Romanos: « Romani qui ex Judæis et gentibus crediderunt, hi superba contentionevole bant se alterutrum superponere. » Nam Judæi dicebant: Nos sumus populus Dei quos ab initio dilexit et fovit. Nos circumcisi ex genere Abraham, sancta descendimus ex stirpe. Nos de Ægypto signis Dei et virtutibus liberati, mare sicco pertransivimus pede; nos per quadraginta annos experti sumus magnalia Dei. Nos soli digni sumus accipere legem et vocem Dei loquentis audire. Nobis promissus est Christus, ad quos ipse venisse testatur. Dicit enim Matth., xv: Non sum missus nisi ad oves quæ perierunt domus Israel, cum vos canes potius quam homines appellaverit. Non est ergo æquum ut vos hodie idola deserentes comparemini nobis. E contra gentiles dicebant: Quanto majora circa vos Dei beneficia narraveritis, tanto majoris criminis reos vos esse monstrabitis: semper enim his omnibus ingrati fuistis. Nam ipsis pedibus quibus pertransistis mare, postea ante idola ludebatis. Manna vobis fastidio fuit, et semper in deserto contra Deum murmastis. Sæpe Deum ad iram provocastis, et ad ultimum Christum in lege et prophetis promissum occidistis. Nos itaque vobis digniores sumus, qui ut de Christo audivimus, mox in eum credidimus. Ideo per prophetam de nobis Dominus ait: Populus quem non cognovi servivit mihi, psalm. xvii. Unde constat nos non ex industria, sed ex ignorantia deliquisse. His ergo altercantibus, apostolus medius inter eos omnes, eorum contentiones dirimens, ad unam concordiam eos adduxit, ostendens nullos eorum meritis suis esse salvatos, quia omnes Judæi et omnes gentiles sub peccato tenebantur, sed per Dei gratiam liberati sunt. Ideo dicitur: Non enim est personarum acceptio apud Deum, Rom., ii. Non

[II-II.q.38.a.1.arg.4] 4. Præterea, Job videtur cum Deo contendisse, secundum illud Job, xxxix, 32: Numquid qui contendit cum Deo, tam facile conquiescit? Et tamen Job non peccavit mortaliter: quia Dominus de eo dicit: Non estis locuti coram me rectum, sicut servus meus Job, ut habetur Job, ult., 7. Ergo contentio non semper est peccatum mortale.

[II-II.q.38.a.1.sc] Sed contra est quod contrariatur præcepto Apostoli, qui dicit II ad Timoth., ii, 14: Noli verbis contendere; et ad Galat., v, contentio numeratur inter opera carnis, quæ qui* agunt, regnum Dei non possidebunt, ut ibidem dicitur. Sed omne quod excludit a regno Dei, et quod contrariatur præcepto, est peccatum mortale. Ergo contentio est peccatum mortale.

[II-II.q.38.a.1.co] Respondeo dicendum, quod contendere est contra aliquem tendere. Unde sicut discordia contrarietatem quamdam importat in vo- est enim distinctio; omnes enim peccaverunt et egent gloria, alias gratia Dei, Rom., iii. Nam idem Dominus omnium dives in omnes qui invocant illum. Omnis qui credit in illum non confundetur. Non est distinctio Judæi et Græci, Rom., x. Sic et discipuli Joannis Baptistæ forte contendebant de illo et Christo. Sic et quotidie contendunt aliqui de præ-dicatoribus, de doctoribus, de fundatoribus religio-num et de sanctis. Secundo potest quis contendere contra alium ratione disputationis, quæ, secundum Alexandrum, si fieret pro declaratione mentis, et servato modo debito, nullum esset peccatum. Sed, si fieret ex quadam titillatione honoris et gloriæ, veniale peccatum esset, sicut fuit in apostolis de quibus dicitur: Facta est contentio inter eos quis eorum videre-tur esse major, Luc., xxii. Nondum enim erant spirituales, sicut dicit ibi Glossa. Ideo Dominus compescuit eos. Sed numquid licitum est disputare cum hæreticis? Jamjam solutionem hujus dubii attulimus. Sed ad hoc respondet Alexander, in II, quod hæreticus aut est ab Ecclesia præcisus propter pertinaciam suam, aut non. Si primo modo, tunc non est cum eo habendum consilium, juxta illud: Non sedi cum consilio vanitatis, ps. xxv. Hæreticum hominem post primam et secundam correptionem devita, ad Tit., cap. iii. Unde hæretici post damnationem non vocantur ad consilium, sicut patet XXIV, q. i, c. « Majores. » Si vero hæretici adhuc sunt corrigibles, licitum est contendere et disputare cum eis ut ad fidem revocentur, vel ut falsitas eorum aliis manifestetur. Hoc autem intelligendum est de probatis in doctrina, quia periculosum esset simplicibus cum hæreticis disputare. Tertio potest quis contendere contra alium ratione litigationis, sicut faciunt multi qui omnem sententiam proximi quærunt infringere, et clamorosis vocibus multiplicationeque verborum volunt vincere, et si contentio fiat propter notabilem impugnationem veritatis, aut injuriam vel damnum proximi, sicut facere solent procuratores et advocati, peccatum est mortale. luntate, ita contentio contrarietatem quam-dam importat in locutione; et propter hoc etiam cum oratio alicujus per contraria se diffundit, vocatur contentio; quæ ponitur unus color rhetoricus a Tullio, qui dicit, lib. IV Rhet., ad Heren., inter princ. et med.: « Contentio est cum ex contrariis rebus oratio efficitur hoc pacto : Habet assentatio, » id est, adulatio, « jucunda principia, eadem exitus amarissimos affert. » Contrarietas autem locutionis potest attendi dupliciter : uno modo quantum ad intentionem contratendentis; alio modo quantum ad modum. In intentione quidem considerandum est utrum aliquis contrarietur veritati, quod est vituperabile; vel falsitati, quod est laudabile. In modo autem considerandum est utrum talis modus contratariandi conveniat et personis et negotiis, quia hoc est laudabile; unde Tullius dicit in III Rhet., ad Heren., a med., quod « contentio est oratio acris ad confirmandum et confutandum accommodata; » vel excedat convenientiam personarum et negotiorum; et sic contentio est vituperabilis. Si ergo accipiatur contentio secundum quod importat impugnationem veritatis et inordinatum modum; sic est peccatum mortale; et hoc modo definit Ambrosius contentionem, dicens, Glossa ordin., ad Rom., 1, v. 29, col. 474, t. 2: « Contentio est impugnatio veritatis per confidentiam clamoris. » Si autem contentio dicatur impugnatio falsitatis cum debito modo acrimoniæ, sic contentio est laudabilis. Si autem accipiatur contentio secundum quod importat impugnationem falsitatis cum inordinato modo, sic potest esse peccatum veniale; nisi forte tanta inordinatio fiat in contendendo, quod ex hoc generetur scandalum aliorum. Unde et Apostolus, cum dixisset II ad Timoth., ii: Noli contendere verbis, subdit: Ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium.

[II-II.q.38.a.1.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod in discipulis Christi non erat contentio cum intentione impugnandi veritatem, quia unusquis- Sic cod. ; in edit.: « contendentis. » Ita codd. Tarrac., Alcan. et Paris., cum editis passim; al.: « oratio alicujus. » Codices et editi habent Ambrosium: nil autem simile in Ambrosio legitur; in Aymone, vel in Anselmo, cujus nomini, ex errore Amanuensis, forte Ambrosius fuit substitutus, ad sunt similem sensum redolentia, sed non sub iisdem verbis. Vitium contentionis est abominabile propter que defendebat quod sibi verum videbatur; erat tamen in eorum contentione inordinatio, quia contendebant de quo non erat contendendum, scilicet de primatu honoris; nondum enim erant spirituales, sicut Glossa ordin. ibidem dicit, col. 338, t. 2; unde Dominus consequenter eos compescuit.

[II-II.q.38.a.1.ad.2] Ad secundum dicendum, quod illi qui ex contentione Christum prædicabant, reprehensibles erant: quia, quamvis non impugnant veritatem fidei, sed eam prædicarent, impugnabant tamen veritatem quantum ad hoc quod putabant se suscitare pressuram Apostolo veritatem fide prædicanti. Unde Apostolus non gaudebat de eorum contentione, sed de fructu qui ex hoc proveniebat, scilicet quod Christus annuntia-batur, quia ex malis etiam occasionaliter subsequuntur bona.

[II-II.q.38.a.1.ad.3] Ad tertium dicendum, quod secundum completam rationem contentionis, prout est peccatum mortale, ille in judicio contendit qui impugnat veritatem justitiæ; et in disputatione contendit, qui intendit impugnare veritatem doctrinæ. Et secundum hoc catholici non contendunt contra hæreticos, sed potius e converso. Si autem accipiatur contentio in judicio vel disputatione secundum imperfectam rationem, scilicet secundum quod importat quamdam acrimoniam locutionis, sic non semper est peccatum mortale.

[II-II.q.38.a.1.ad.4] Ad quartum dicendum, quod contentio ibi sumitur communiter pro disputatione. Dixerat enim Job, cap. xiii, 3: Ad omnipotentem loquar, et disputare cum Deo cupio, non tamen intendens neque veritatem impugnare, sed inquirere; neque circa hanc inquisitionem aliqua inordinatione vel animi vel vocis uti.

[II-II.q.38.a.2.arg.1] Ad secundum sic proceditur. 1. Videtur quod contentio non sit filia inanis gloriæ. Contentio enim affinitatem habet ad zelum; unde dicitur I ad Cor., III, 3: Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Zelus autem ad invidiam pertinet. Ergo contentio ex invidia magis oritur.

[II-II.q.38.a.2.arg.2] 2. Præterea, contentio cum clamore quod dam est. Sed clamor ex ira oritur, ut patet per Gregorium, XXXI Moral., cap. XLV, § 88, col. 621, t. 2. Ergo etiam contentio oritur ex ira.

[II-II.q.38.a.2.arg.3] 3. Præterea, inter alia scientia videtur esse materia superbiæ et inanis gloriæ, secundum illud I ad Cor., VIII, 4: Scientia inflat. Sed contentio plerumque provenit ex defectu scientiae, per quam veritas cognoscitur, non impugnatur. Ergo contentio non est filia inanis gloriæ.

[II-II.q.38.a.2.sc] Sed contra est auctoritas Gregorii, XXXI Moral., loc. cit.

[II-II.q.38.a.2.co] Respondeo dicendum, quod, sicut supra dictum est, discordia est filia inanis gloriæ, eo quod discordantium uterque in sensu proprio stat, et unus alteri non acquiescit. Proprium autem superbiæ est, et inanis gloriæ, propriam excellentiam quærere. Sicut ejus jurgia provocat; et XVI: Vir insipiens fodit malum, et in labiis ejus ignis ardescit; et XVII: Semper jurgia quærit malus; angelus autem crudelis mittetur contra eum. II. Secundo abominanda est contentio propter honore. Est quidem homo qui contentiones fugit dignus honore. Honor est homini qui separat se a contentionibus; omnes autem stulti miscent se contumcliis, Prov., XX. Stultas autem et sine disciplina quæstiones devita, sciens quod generant lites. Servum autem Domini non oportet litigare, sed man-suetum esse ad omnes, docibilem, patientem, cum modestia corripientem eos qui resistunt veritati, II Timoth., II. — Quanti autem meriti sit apud Deum non contendere, clarum esse potest per illud quod legitur in Vitis patrum, quod, orante sancto Machario, vox insonuit ad eum dicens: Nondum ad mensuram duarum mulierum venisti quæ habiant in proxima civitate. Cumque quæsivisset Macharius et invenisset eas, conversationem earum interrogavit. Ipsæ vero dixerunt quod erant mulieres duorum fratrum, et per quinque annos simul fuerant, nec verbum contentiosum fecerant, nec unquam aliqua earum dicto vel facto aliam contristaverat. Quod audiens Macharius bene aedificatus recessit. autem discordantes aliqui sunt ex hoc quod stant corde in propriis, ita contendentes sunt aliqui ex hoc quod unusquisque verbo id quod sibi videtur defendit. Et ideo eadem ratione ponitur contentio filia inanis gloriæ, sicut et discordia.

[II-II.q.38.a.2.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod contentio, sicut et discordia, habet affinitatem cum invidia quantum ad recessum ejus a quo aliquis discordat, vel cum quo contendit; sed quantum ad id in quo sistit ille qui contendit, habet convenientiam cum superbia et inani gloria, inquantum scilicet in proprio sensu statur, ut supra dictum est.

[II-II.q.38.a.2.ad.2] Ad secundum dicendum, quod clamor assumitur in contentionem, de qua loquimur, ad finem impugnandæ veritatis; unde non est principale in contentione. Et ideo non oportet quod contentio ex eodem derivetur ex quo derivatur clamor.

[II-II.q.38.a.2.ad.3] Ad tertium dicendum, quod superbia et inanis gloria occasionem sumunt præcipue a bonis etiam sibi contrariis, puta cum de humilitate aliquis superbit; est enim hujusmodi derivatio non per se, sed per accidens; secundum quem modum nihil prohibet contrarium a contrario oriri. Et ideo nihil prohibet ea quæ ex superbia vel inani gloria per se et directe oriuntur, causari ex contrariis eorum ex quibus occasionaliter superbia oritur.