[II-II.q.24.a.1.arg.1] Ad primum sic proceditur. 1. Videtur quod quilibet sacerdos subditum suum possit ab excommunicatione absolvere. Majus enim est vinculum peccati quam excommunicationis. Sed quilibet sacerdos potest suum subditum a peccato absolvere. Ergo multo fortius ab excommunicatione.

[II-II.q.24.a.1.arg.2] 2. Præterea, remota causa removetur effectus. Sed excommunicationis causa est peccatum mortale. Ergo cum possit quilibet sacerdos a peccato illo mortali absolvere, poterit ab excommunicatione similiter.

[II-II.q.24.a.1.arg.3] 3. Præterea, charitas se extendit ad omnes actus humanos, secundum illud I ad Cor., ult., 14: Omnia vestra in charitate fiant. Sed principium humanorum actuum est liberum arbitrium. Ergo videtur quod charitas maxime sit in libero arbitrio sicut in subjecto, et non in voluntate.

[II-II.q.24.a.1.sc] Sed contra, ejusdem potestatis est excommunicare, et excommunicatum absolvere. Sed sacerdotes inferiores non possunt suos subditos excommunicare. Ergo nec absolvere.

[II-II.q.24.a.1.co] Respondeo dicendum, quod a minori excommunicatione quilibet potest absolvere qui potest a peccato participationis absolvere. Si autem sit major, aut est lata a judice; et sic ille qui tulit, vel ejus superior potest absolvere: vel est lata a jure; et tunc episcopus, vel etiam sacerdos potest absolvere; exceptis sex casibus quos sibi juris conditor, scilicet Papa, reservavit: primus est quando aliquis injicit manus in clericum, vel in religiosum; secundus est de illo qui incendit ecclesiam, et est denuntiatus; tertius est de illo qui frangit ecclesiam et denuntiatus est; quartus est de illo qui in divinis communicat scienter excommunicatis nominaliter a Papa; quintus de illo qui falsificat litteras Sedis apostolicæ: sextus de illo qui excommunicatis in crimine communicat; non enim debet absolvi nisi ab eo qui excommunicavit etiamsi non sit ejus subditus; nisi propter difficultatem accedendi ad ipsum absolveretur ab episcopo, vel a sacerdote proprio, præstita juratoria cautione quod parebit mandato illius judicis qui sententiam tulit. A primo autem casu octo excipiuntur: primus est in articulo mortis, in quo a qualibet excommunicatione potest quis a quolibet sacerdote absolvi; secundus, si sit ostiarius alicujus potentis, et non ex odio, vel proposito percussit; tertius, si percutiens sit mulier; quartus, si sit servus, et dominus laederetur de ejus absentia, qui non est in culpa; quintus, si regularis regularem percutiat, nisi sit enormis excessus: sextus si sit pauper; septimus si sit impubes, vel senex, vel valetudinarius; octavus, si habeat inimicitias capitales. Sunt etiam allii septem casus, in quibus percutiens clericum excommunicationem non incurrit: primo, si causa disciplinæ, ut magister, vel prælatus, percusserit; secundo, si jocosa levitate; tertio, si invenerit eum turpiter Non sic omnes canonistæ. Dicit enim Bartholomæus Pisanus: « Quid de muliere quæ percutit sacerdotem impetentem eam de turpitudine? Respondeo secundum Villielmum, S. Raymundi scilicet glossatorem: Si solis verbis eam impetit incidit in canonem. Si autem tangit invitam et illa se defendens cum moderamine in culpatæ tutelæ eum percutiat, non credo quod incidat. Securius tamen est quod se faciat absolvi ad cautelam. Vel per se, vel per alium dummodo non per laicum percussio fiat. Si autem non causa disciplinæ percussio fiat, tam verberans quam praecipiens excommunicationem incurrit. Etiam graviter, si cum jocosa levitate. agentem cum uxore, vel matre, vel sorore, vel filia; quarto, si statim vim vi repellat; quinto, si ignoret eum esse clericum: sexto, si inveniat eum in apostasia, post trinam admonitionem; septimo, si transferat se clericus ad actum penitus contrarium, ut si fiat miles, vel ad bigamiam transeat.

[II-II.q.24.a.1.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod quamvis vinculum peccati sit majus simpliciter quam excommunicationis; tamen quoad aliquid vinculum excommunicationis est majus, inquantum non solum obligat quoad Deum, sed etiam in facie Ecclesiæ. Et ideo in absolvendo ab excommunicatione requiritur jurisdictio in exteriori foro, non autem in absolutione a peccato: nec exigitur cautio juramenti, sicut exigitur in absolutione ab excommunicatione; per juramentum enim controversiæ quæ sunt inter homines terminantur, secundum Apostolum.

[II-II.q.24.a.1.ad.2] Ad secundum dicendum, quod cum excommunicatus non sit particeps sacramentorum Ecclesiæ, sacerdos non potest absolvere excommunicatum a culpa, nisi sit prius absolutus ab excommunicatione.

[II-II.q.24.a.1.ad.3] Ad tertium dicendum, quod liberum arbitrium non est alia potentia a voluntate, ut in I dictum est. Et tamen charitas non est in voluntate secundum rationem liberi arbitrii, cujus actus est eligere. Electio enim est eorum quæ sunt ad finem. Voluntas autem est ipsius finis, ut dicitur in III Ethic., c. II, circa med. Unde charitas cujus objectum est finis ultimus, magis debet dici esse in voluntate quam in libero arbitrio.

[II-II.q.24.a.2.arg.1] Ad secundum sic proceditur. 1. Videtur quod nullus possit absolvi invitus. Spiritualia enim non conferuntur alicui invito. Sed absolutio ab excommunicatione est beneficium spirituale. Ergo non potest præstari invito.

[II-II.q.24.a.2.arg.2] 2. Præterea, excommunicationis causa est contumacia. Sed quando aliquis non vult absolvi, excommunicationem contemnens, tunc est maxime contumax. Ergo non potest absolvi.

[II-II.q.24.a.2.arg.3] 3. Præterea, hoc ab æterno prædestinatur quod est aliquando fiendum in tempore. Sed magis hæc est vera: Filius Dei factus est homo, quam ista: Homo factus est Filius Dei, ut supra habitum est. Ergo magis hæc est vera: Christus secundum quod est Filius Dei prædestinatus est esse homo, quam e converso: Christus, secundum quod est homo, est prædestinatus esse Filius Dei.

[II-II.q.24.a.2.sc] Sed contra, excommunicatio contra Etiamsi, quamvis hoc non liceat, clericum tunc mutilaverit vel occiderit. V. g. aliquis in minoribus constitutus ad aliam vitam in sæculo se transfert. Nota tamen quod exigitur alia vita contraria. Unde, quoad matrimonium, absque bigamia clericus in minoribus constitutus suo jure in hoc puncto non voluntatem alicui potest inferri. Sed quæ contra voluntatem eveniunt, etiam contra voluntatem amoveri possunt, sicut patet de bonis fortunæ. Ergo excommunicatio potest tolli ab aliquo invito.

[II-II.q.24.a.2.co] Respondeo dicendum, quod malum culpæ et pœnæ in hoc differunt quod culpæ principium est in nobis, quia omne peccatum voluntarium est, pœnæ autem principium quandoque extra nos est: non enim requiritur ad pœnam quod sit voluntaria: imo magis de ratione pœnæ est contra voluntatem esse. Et ideo sicut peccata non committuntur nisi voluntate, ita non remittuntur alicui invito. Sed excommunicatio sicut in aliquem invitum ferri potest, ita etiam invitus ab ea absolvi poterit.

[II-II.q.24.a.2.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod propositio habet veritatem de illis bonis spiritualibus quæ in voluntate nostra consistunt, sicut sunt virtutes quæ non possunt a nolentibus perdi: scientia enim, quamvis sit spirituale bonum, tamen potest a nolente per infirmitatem amitti. Et ideo ratio non est ad propositum.

[II-II.q.24.a.2.ad.2] Ad secundum dicendum, quod etiam manente contumacia, potest aliquis discrete excommunicationem juste latam remittere, si videat saluti illius expedire in cujus medicinam excommunicatio lata est.

[II-II.q.24.a.2.ad.3] Ad tertium dicendum, quod sicut Augustinus dicit in lib. De prædest. sanct., loc. sup. cit., «ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et hominis simul, filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur.» Et ideo quia illa susceptio sub prædestinatione cadit, tamquam gratuita, utrumque potest dici; scilicet quod et Filius Dei prædestinatus sit esse homo, Filius hominis prædestinatus sit esse Filius Dei. Quia tamen gratia non est facta Filio Dei ut esset homo, sed potius humanæ naturæ ut Filio Dei uniretur; magis proprie potest dici quod Christus, secundum quod homo, est prædestinatus esse Filius Dei, quam quod Christus secundum quod Filius Dei, sit prædestinatus esse homo.

[II-II.q.24.a.3.arg.1] Ad tertium sic proceditur. 1. Videtur quod aliquis non possit absolvi ab una excommunicatione, nisi absolvatur ab omnibus. Effectus enim debet proportionari suæ causæ. Sed causa excommunicationis est peccatum. Cum ergo aliquis non possit absolvi ab uno peccato, privatur. Militia autem vocatur vita contraria quia specialiter clericis interdicitur. Juxta Raymundum, si clericus volens alicui satisfacere sponte se verberibus subjiceret, deberet excommunicari, et verberans esset excommunicatus. nisi absolvatur ab omnibus, nec in excommunicatione hoc esse poterit.

[II-II.q.24.a.3.arg.2] 2. Præterea, excommunicationis absolutio in Ecclesia fit. Sed ille qui una excommunicatione est irretitus extra Ecclesiam est. Ergo quamdiu una manet, ab alia absolvi non potest.

[II-II.q.24.a.3.arg.3] 3. Præterea, exemplar est conforme exemplato. Sed alterius rationis videtur esse prædestinatio Christi quam prædestinatio nostra: quia nos prædestinamur in filios adoptionis; Christus autem est prædestinatus Filius Dei in virtute, ut dicitur Rom., I, 4. Ergo ejus prædestinatio non est exemplar nostræ prædestinationis.

[II-II.q.24.a.3.sc] Sed contra, excommunicatio quædam pœna est. Sed ab una pœna aliquis liberatur, alia remanente. Ergo ab una excommunicatione, alia remanente, aliquis absolvi potest.

[II-II.q.24.a.3.co] Respondeo dicendum, quod excommunicationes non habent connexionem in aliquo: et ideo possibile est quod aliquis ab una absolvatur, et in altera remaneat. Sed circa hoc sciendum est quod aliquis quando est excommunicatus pluribus excommunicationibus ab uno judice: et tunc quando absolvitur ab una, intelligitur ab omnibus absolvi, nisi contrarium exprimatur; vel nisi cum quis absolutionem impetrat de una tantum causa excommunicationis, cum pro pluribus excommunicatus sit. Quandoque autem est excommunicatus pluribus excommunicationibus a diversis judicibus: et tunc absolutus ab una excommunicatione, non propter hoc est absolutus ab altera; nisi omnes alii ad petitionem ejus absolutionem ipsius confirmaverint, vel nisi omnes demandent uni absolutionem.

[II-II.q.24.a.3.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod omnia peccata habent connexionem in aversione voluntatis a Deo, cum qua non potest esse peccatorum remissio: et ideo unum peccatum sine altero remitti non potest. Sed excommunicationes non habent aliquam talem connexionem. Nec iterum absolutio ab excommunicatione impeditur propter voluntatis contrarietatem, ut dictum est. Et ideo ratio non sequitur.

[II-II.q.24.a.3.ad.2] Ad secundum dicendum, quod sicut pluribus de causis erat aliquis extra Ecclesiam, ita possibile est quod ista separatio removeatur quantum ad unam causam, et maneat quantum ad alteram.

[II-II.q.24.a.3.ad.3] Ad tertium dicendum, quod non est necessarium quod exemplatum exemplari quantum ad omnia conformetur; sed sufficit quod exemplatum aliqualiter imitetur suum exemplar.

[II-II.q.24.a.4.arg.1] Ad quartum sic proceditur. 4. Videtur quod prædestinatio Christi non sit causa nostræ prædestinationis. Æternum enim non habet causam. Sed prædestinatio nostra est æterna. Ergo prædestinatio Christi non est causa nostræ prædestinationis.

[II-II.q.24.a.4.arg.2] 2. Præterea, illud quod dependet ex simplici Dei voluntate, non habet aliam causam nisi Dei voluntatem. Sed prædestinatio nostra ex simplici Dei dependet; dicitur enim Ephes., I, 2: Prædestinati secundum propositum ejus qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suæ. Ergo prædestinatio Christi non est causa nostræ prædestinationis.

[II-II.q.24.a.4.arg.3] 3. Præterea, remota causa, removetur effectus. Sed remota prædestinatione Christi, non removetur nostra prædestinatio: quia etiamsi Filius Dei non incarnaretur, erat alius modus possibilis nostræ salutis, ut Augustinus dicit in lib. XIII De Trinit., cap. x, col. 1024, t. 8. Prædestinatio ergo Christi non est causa nostræ prædestinationis.

[II-II.q.24.a.4.sc] Sed contra est quod dicitur Ephes., i, 5: Prædestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum.

[II-II.q.24.a.4.co] Respondeo dicendum, quod si consideretur prædestinatio secundum ipsum prædestinationis actum, prædestinatio Christi non est causa nostræ prædestinationis, cum uno et eodem actu Deus prædestinaverit Christum et nos. Si autem consideretur prædestinatio secundum terminum prædestinationis, sic prædestinatio Christi est causa nostræ prædestinationis. Sic enim Deus præordinavit nostram salutem, ab æterno prædestinando, ut per Jesum Christum compleretur. Sub prædestinatione enim æterna non solum cadit id quod est fiendum in tempore, sed etiam modus et ordo secundum quem est complendum in tempore. Ad primum ergo et secundum dicendum, quod rationes illæ procedunt de prædestinatione secundum prædestinationis actum.

[II-II.q.24.a.4.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod charitati non convenit quantitas dimensiva, sed solum quantitas virtualis, quæ non solum attenditur secundum numerum objectorum, ut scilicet plura vel pauciora diligantur, sed etiam secundum intensionem actus, ut magis vel minus aliquid diligatur; et hoc modo virtualis quantitas charitatis augetur.

[II-II.q.24.a.4.ad.2] Ad secundum dicendum, quod charitas est in summo ex parte objecti, inquantum scilicet ejus objectum est summum bonum, et ex hoc sequitur quod ipsa sit excellentior aliis virtutibus. Sed non omnis charitas est in summo quantum ad intensionem actus.

[II-II.q.24.a.4.ad.3] Ad tertium dicendum, quod si Christus non fuisset incarnandus, Deus præordinasset homines salvari per aliam causam. Sed quia præordinavit Incarnationem Christi, simul cum hoc præordinavit ut esset nostræ salutis causa.

[II-II.q.24.a.5.arg.1] Ad quintum sic proceditur. 1. Videtur quod charitas augeatur per additionem. Sicut enim est augmentum secundum quantitatem corporalem, ita secundum quantitatem virtualem. Sed augmentum quantitatis corporalis fit per additionem; dicit enim Philosophus in I De generatione, text. 31, quod « augmentum est præexistenti magnitudini additamentum. » Ergo etiam augmentum charitatis quod est secundum virtualem quantitatem, erit per additionem.

[II-II.q.24.a.5.arg.2] 2. Præterea, charitas in anima est quod-dam spirituale lumen, secundum illud I Joan., ii, 10: Qui diligit fratrem suum, in lumine manet. Sed lumen crescit in aere per additionem, sicut in domo lumen crescit, alia candela superaccensa. Ergo etiam charitas crescit in anima per additionem.

[II-II.q.24.a.5.arg.3] 3. Præterea, augere charitatem ad Deum pertinet, sicut et ipsam causare, secundum illud II ad Corinth., ix, 10, Augebit incrementa frugum justitiæ vestræ. Sed Deus primo infundendo charitatem aliquid facit in anima quod ibi prius non erat. Ergo etiam augendo charitatem aliquid ibi facit quod prius non erat. Ergo charitas augetur per additionem.

[II-II.q.24.a.5.sc] Sed contra est quod charitas est forma simplex. Simplex autem additum simplici non facit aliquid majus, ut probatur in III Physic., text. 59, et III Metaph., text. 46. perfectos, ne ab itineris nondum finiti intentione cessantes, ibi incidant in deficiendi periculum, ubi proficiendi deposuerint appetitum. Prosper, Sent. cii: « In hac vita quæ tota tentatio est, etiam in sublimissimis sanctis non aprehenditur illa perfectio, cum non supersit ascensio. Vide etiam Hieronymum, lib. II Contra Jovinia-num, cap. xviii; Athanasium in Vita sancti Antonii; S. Gregorium, Homil. xv in Ezechielem. Idem habent alii patres. Notandum tamen quod aliquo modo charitas viæ dici potest perfecta, ut infra dicetur, non quidem ex parte diligibilis, sed ex parte diligentis. Diligibile Deus est infinite diligibilis quia infinite bonus; unde ad hunc modum nulla creaturæ charitas potest esse perfecta. Sed charitas diligentis potest esse perfecta in via, si homo studium suum deputet ad vacandum Deo rebusque divinis, prætermissis aliis, nisi quantum necessitas præsentis vitæ requirit, vel si homo habitualiter totum cor suum ponat in Deo, ita scilicet quod nihil cogitet, Ergo charitas non augetur per additionem.

[II-II.q.24.a.5.co] Respondeo dicendum, quod omnis additio est alicujus ad aliquid. Unde in omni additione oportet saltem præintelligere distinctionem eorum quorum unum additur alteri ante ipsam additionem. Si ergo charitas addatur charitati, oportet præsupponi charitatem additam, ut distinctam a charitate cui additur, non quidem ex necessitate secundum esse, sed saltem secundum intellectum. Posset enim Deus etiam quantitatem corporalem augere, addendo aliquam magnitudinem non prius existentem, sed tunc creatam; quæ quamvis prius non fuerit in rerum natura, habet tamen in se unde ejus distinctio intelligi possit a quantitate cui additur. Si ergo charitas addatur charitati, oportet præsupponere, ad minus secundum intellectum, distinctionem unius charitatis ab alia. Distinctio autem in formis est duplex: una quidem secundum speciem; alia autem secundum numerum. Distinctio quidem secundum speciem in habitibus est secundum objectorum diversitatem; distinctio vero secundum numerum est secundum diversitatem subjecti. Potest ergo contingere quod aliquis habitus per additionem augeatur, dum extenditur ad quædam objecta ad quæ prius se non extendebat; et sic augetur scientia geometriæ in eo qui de novo incipit scire aliqua geometricalia quæ prius nesciebat. Hoc autem non potest dici de charitate; quia etiam minima charitas se extendit ad omnia illa quæ sunt ex charitate diligenda. Non ergo talis additio in augvel velit quod divinæ dilectioni sit contrarium. Homo autem non potest in hac vita totum cor suum actualiter ferre semper in Deum. Sed hæc est perfectio charitatis patriæ. Notandum præterea quod aliquo sensu dicere licet charitatem viæ sic posse augeri ut adæquet, aut etiam superet charitatem patriæ, non in uno et eodem homine, sed in uno homine vitam sanctam et immaculatam in terris agente per comparationem ad quemdam beatorum. Charitas, v. g., B. V. Mariæ, dum adhuc e vivis non excesserat, non modo cujuscumque nunc beatorum charitatem adæquabat, sed etiam dubio procul superabat. Et inde conclusas nullius puri hominis charitatem in via, quamvis sine termino possit augeri, adæquare posse charitatem B. V. Mariæ. Nemo etenim in charitate viæ progreditur ultra terminum ad quem prædestinatus est a Deo, et nemo prædestinatus est ad illum gradum charitatis qui B. V. Mariæ convenit. mento charitatis potest intelligi, præsupposita distinctione secundum speciem charitatis additæ ad eam cui additur. Relinquitur ergo quod si fiat additio charitatis ad charitatem, hoc fiat præsupposita distinctione secundum numerum, quæ est secundum diversitatem subjectorum, sicut albedo augetur per hoc quod album additur albo, quamvis hoc augmento non fiat aliquid magis album. Sed hoc in proposito dici non potest; quia subjectum charitatis non est nisi mens rationalis. Unde tale charitatis augmentum fieri non posset, nisi per hoc quod una mens rationalis alteri adderetur; quod est impossibile. Quamvis etiam si esset possibile, tale augmentum faceret majorem diligentem, non autem magis diligentem. Relinquitur ergo quod nullo modo charitas augeri potest per additionem charitatis ad charitatem, sicut qui dam ponunt. Sic ergo charitas augetur solum per hoc quod subjectum magis ac magis participat charitatem, id est secundum quod magis reducitur in actum illius, ac magis subditur illi. Hic enim est augmenti modus proprius cujuslibet formæ quæ intenditur, eo quod esse hujus formæ totaliter consistit in eo quod inhæret susceptibili. Et ideo cum magnitudo rei consequatur esse ipsius, formam esse majorem, hoc est eam magis inesse susceptibili, non autem aliam formam advenire. Hoc enim esset, si forma haberet aliquam quantitatem ex seipsa, non per comparationem ad subjectum. Sic ergo et charitas augetur per hoc quod intenditur in subjecto; et hoc est ipsam augeri secundum essentiam; non autem per hoc quod charitas addatur charitati.

[II-II.q.24.a.5.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod quantitas corporalis habet aliquid, inquantum est quantitas, et aliquid, inquantum est forma accidentalis. Inquantum est quantitas, habet quod sit distinguibilis secundum situm, vel secundum numerum; et ideo hoc modo consideratur augmentum magnitudinis per additionem, ut patet in animalibus. Inquantum vero est forma accidentalis, est distinguibilis solum secundum subjectum; et secundum hoc habet proprium augmentum, sicut et aliæ formæ accidentales, per modum intensionis ejus in subjecto; sicut patet in his quæ rarefiunt, ut probatur in IV Physic., text. 80 et seq. Et similiter etiam scientia habet quantitatem, inquantum est habitus, ex parte objectorum; et sic augetur per additionem, inquantum aliquis plura cognoscit; habet etiam quantitatem, inquantum est quædam forma accidentalis, ex eo quod inest subjecto; et secundum hoc augetur in eo qui certius eadem scibilia cognoscit nunc quam prius. Similiter etiam et charitas habet duplicem quantitatem; sed secundum eam quæ est ex parte objecti, non augetur, ut dictum est. Unde relinquitur quod per solam intensionem augeatur.

[II-II.q.24.a.5.ad.2] Ad secundum dicendum; quod additio luminis ad lumen potest intelligi in aere propter diversitatem luminarium causantium lumen; sed talis distinctio non habet locum in proposito, quia non est nisi unum luminare influens lumen charitatis.

[II-II.q.24.a.5.ad.3] Ad tertium dicendum, quod infusio charitatis importat quamdam mutationem secundum « habere charitatem, et non habere; » et ideo oportet quod aliquid adveniat quod prius non infuit. Sed augmentatio charitatis importat mutationem secundum « magis aut minus habere, » et ideo non oportet quod aliquid insit quod prius non infuerit, sed quod magis insit quod prius minus inerat. Et hoc est quod facit Deus, charitatem augendo, scilicet quod magis insit, et quod perfectius similitudo Spiritus sancti participetur in anima.

[II-II.q.24.a.6.arg.1] Ad sextum sic proceditur. 1. Videtur quod quolibet actu charitatis charitas augeatur. Quod enim potest id quod majus est, potest id quod minus est. Sed quilibet actus charitatis potest mereri vitam æternam, quæ majus est quam simplex charitatis augmen-non, non potest augere charitatem in ratione charitatis, cum nihil augeat charitatem in ratione charitatis, nisi charitas, sicut nihil auget calorem in ratione caloris, nisi calor. III. Præterea, potest Deus ponere totam charitatem Petri ad sex extra subjectum, cum ita ponat totam albedinem panis in Eucharistia; hoc posito, vel charitas Petri separata est adhuc intensa ad sex, vel non: si sic, ergo habetur intensio independenter a majori radicatione in subjecto; si non, ergo non potest ponere totam charitatem Petri extra subjectum. V. Omnis qui nihil etiam de philosophia audi-vit, interrogatus quomodo calor augeatur in manu, est responsurus: per accessum novi ad priorem, sicut augetur aqua per novam advenientem. Atqui idem est de charitate in anima. Ergo sententia nostra est sensui communi conformis; ergo verior.

[II-II.q.24.a.6.arg.2] 2. Præterea, sicut habitus virtutum acquisitarum generatur ex actibus, ita etiam augmentum charitatis causatur per actum charitatis. Sed quilibet actus virtuosus operatur ad virtutis generationem. Ergo etiam quilibet actus charitatis operatur ad charitatis augmentum.

[II-II.q.24.a.6.arg.3] 3. Præterea, Gregorius dicit, quod in via Dei stare retrocedere est. Sed nullus, dum versitatem objectorum, quia habitus specificantur ab objectis; atqui minima charitas extendit se ad omnia illa quæ sunt ex charitate diligenda; ergo in augmento charitatis distinctio unius charitatis ad aliam non potest esse secundum speciem. Probatur de distinctione secundum numerum. Distinctio secundum numerum est in habitibus secundum diversitatem subjectorum; atqui in augmento charitatis una voluntas non additur alteri voluntati; ergo non est in hoc augmento distinctio secundum numerum unius charitatis ad aliam. Ergo, etc. III. Quantitas corporalis habet aliquid inquantum est quantitas, et inquantum est forma accidentalis. Inquantum est quantitas est distinguibilis secundum situm vel secundum numerum; inquantum est forma accidentalis non est distinguibilis nisi secundum subjectum; porro charitas non habet quantitatem corporalem, nec consequenter habet quod sit distinguibilis ad modum quantitatis corporalis secundum situm vel secundum numerum. Ergo non distinguibilis est ad modum quantitatis corporalis nisi secundum subjectum; atqui in augmento charitatis subjectum est unum et idem; ergo. Ex hoc argumento evincitur errare Patrem Henno quando asserit idem esse conficiendum argumentum de calore qui quantitatem corporalem habet, et de charitate. IV. Habitus intellectuales et morales non habent quantitatem nisi vel ex parte objectorum, vel inquantum sunt formæ intellectuales. Ex parte objectorum, augentur per additionem unius objecti ad alium, et hoc modo non augetur charitas quæ minima vel maxima omnia sua objecta habet. Inquantum sunt formæ accidentales, augentur per majorem inhærentiam suo subjecto, seu per majorem radicationem in suo subjecto; ergo charitas quæ augeri non potest secundum objecta, augetur solummodo secundum majorem radicationem in voluntate. Hic sed quomodo non esset « virtuosus » actus quilibet charitatis. Nicolaï, ut æquivalentia, adducit verba quaedam ex hom. iv lib. I In Ezechiel., § 16, col. 812, t. 2; ibi vero nulla fit mentio de verbo « stare, » sed tantum de « incedere et retro respicere. » Bernardus textus quos affert, ad supra dicta proprius accedunt, sed non sunt D. Gregorii. In hujus Operibus quoddam movetur actu charitatis, retrocedit. Ergo quicumque movetur actu charitatis, procedit in via Dei. Ergo quolibet actu charitatis, charitas augetur.

[II-II.q.24.a.6.sc] Sed contra est quod effectus non excedit virtutem causæ. Sed quandoque aliquis actus charitatis cum aliquo tepore vel remissione committitur. Non ergo perducit ad excellentiorem charitatem sed magis disponit ad minorem.

[II-II.q.24.a.6.co] Respondeo dicendum, quod augmentum spirituale charitatis quodammodo simile est corporali augmento; augmentum autem corporale in animalibus et plantis non est motus continuus; ita scilicet quod si aliquid tantum augetur in tanto tempore, necesse sit quod proportionaliter in qualibet parte illius temporis augeatur, sicut contingit in motu locali; sed per aliquod tempus natura operatur disponens ad augmentum, et nihil augens actu; et postmodum producit in effectum id ad quod disposuerat, augendo ipsum animal, vel plantam, in actu. Ita etiam non quolibet actu charitatis charitas actu augetur, sed quilibet actus disponit ad charitatis augmentum, inquantum ex uno actu charitatis homo redditur promptior ad agendum iterum secundum charitatem, et fere simile invenitur, scilicet, XXVIII Moral., cap. vi, § 13, col. 483, t. 2: « Stare hoc loco ponitur in peccato persistere; » et Pastoralis parte III, cap. xxxiv, col. 118, t. 3: « In hoc quippe mundo humana anima, quasi more navis est contra ictum fluminis concendentis; uno in loco nequaquam stare permittitur, quia ad ima relabitur, nisi ad summa conetur. Ita mss. passim et editi; Garcia et Nicolaï: « si augetur tantum in tanto tempore. » Ita passim; edit. Rom. pro « quo » habet « quousque; » cod. Alcan.: « in affectum ferventiorem, quo conetur, » etc. Supponendum est actus nostros non causare efficienter physice augmentum charitatis, quia eadem est causa efficiens productionis habitus et productionis augmenti. Porro actus nostri non sunt causa efficiens productionis habitus charitatis; ergo. Actus nostri tamen sunt dispositiones physicæ ad productionem augmenti charitatis sicut ad productionem gratiae et habitus charitatis. Supponendum est insuper hominem justum posse sibi mereri augmentum charitatis. Ita definivit concilium tridentinum, sess. vi, can. 32. Nunc ad rem. Quilibet actus charitatis sive elicitus, sive imperatus meretur de condigno augmentum charitatis, etiamsi actus ille sit remissus. Est contra Durandum. « Si quis dixerit justificatum bonis operibus quae ab eo per Dei gratiam et Jesu Christi meritum flunt, non vere mereri augmentum gratiae, vitam aeter-habilitate crescente, homo prorumpit in actum ferventiorem directionis, quo conetur ad charitatis profectum; et tunc charitas augetur in actu.

[II-II.q.24.a.6.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod quilibet actus charitatis meretur vitam aeternam, non quidem statim exhibendam, sed suo tempore. Similiter etiam quilibet actus charitatis meretur charitatis augmentum; non tamen statim augetur, sed quando aliquis conatur ad hujusmodi augmentum.

[II-II.q.24.a.6.ad.2] Ad secundum dicendum, quod etiam in generatione virtutis acquisitæ non quilibet actus complet generationem virtutis; sed quilibet operatur ad eam ut disponens; et ultimus, qui est perfectior, agens in virtute omnium præcedentium, reducit eam in actum, sicut etiam in multis guttis cavantibus lapidem.

[II-II.q.24.a.6.ad.3] Ad tertium dicendum, quod in via Dei procedit aliquis, non solum dum actu charitas ejus augetur, sed etiam dum disponitur ad ejus augmentum.

[II-II.q.24.a.7.arg.1] Ad septimum sic proceditur. 1. Videtur quod charitas non augeatur in infinitum. Omnis enim motus est ad aliquem finem et terminum, ut dicitur in II Metaph., text. 8 et 9. Sed augmentum charitatis est quidam motus. Ergo tendit ad aliquem finem et terminum. Ergo charitas in infinitum non augetur.

[II-II.q.24.a.7.arg.2] 2. Præterea, nulla forma excedit capacitatem sui subjecti. Sed capacitas creaturæ rationalis quæ est subjectum charitatis, est finita. Ergo charitas in infinitum augeri non potest.

[II-II.q.24.a.7.arg.3] 3. Præterea, omne finitum per continuum augmentum potest pertingere ad quantitatem alterius finiti quantumcumque majoris; nisi forte id quod accrescit per augmentum, semper sit minus et minus: sicut Philosophus dicit in III Physic., text. 57 et seq., quod si uni lineæ addatur quod subtrahitur ab alia linea, quæ in infinitum dividitur, in infinitum additione facta, nunquam pertingetur ad quamdam determinatam quantitatem quæ est composita ex duabus lineis, scilicet divisa, et ea cui additur quod ex alia subtrahitur. Quod in proposito non contingit: non enim necesse est ut secundum charitatis augmentum sit minus quam prius, sed magis probabile est quod sit aequale aut majus. Cum ergo charitas pa-menti est dispositus, sive tunc sint in eodem instanti duo augmenta: unum actibus remissis alterum actui ferventiori correspondens, ut quidam autumant, sive sit unum et idem augmentum actibus remissis et actui ferventiori simul correspondens, ut quidam ex alia parte docent. Alii contendunt istud augmentum non conferri nisi in altera vita. Illorum autem qui volunt augmentum conferri statim ac elicitur actus, nonnulli distinguunt inter charitatem in esse charitatis, et charitatem in esse habitus, et autumant charitatem in esse charitatis eodem instanti ac elicitur actus charitatis, etiam remissus, augeri, sed negant eodem instanti augeri charitatem in esse habitus. Charitas in esse charitatis est charitas prout dicit jus ad mercedem et gloriam, et sic omnes, ut videtur, concedere debent eam augeri eodem instanti ac elicitur charitatis actus, etiam remissus. Charitas in esse habitus est charitas in esse physico. Bannes et Contenson eminent inter eos qui dicunt augmentum charitatis conferri quando justus triæ sit quiddam finitum; si charitas viæ in infinitum augeri potest, sequitur quod charitas viæ possit sibi adæquare charitatem patriæ; quod est inconveniens. Non ergo charitas viæ in infinitum potest augeri.

[II-II.q.24.a.7.sc] Sed contra est quod Apostolus dicit ad Philipp., 11, 12: Non quod jam acceperim, aut jam perfectus sim; sequor autem, si quo modo comprehendam; ubì dicit Glossa: « Nemo fidelium, etsi multum profecerit, dicat: Sufficit mihi. Qui enim hoc dicit, de via exit ante finem. » Ergo semper charitas in via potest magis ac magis augeri.

[II-II.q.24.a.7.co] Respondeo dicendum, quod terminus augmento alicujus formæ potest præfigi tripliciter: uno modo ex ratione ipsius formæ, quæ habet terminatam mensuram, ad quam cum perventum fuerit, non potest ultra procedi in forma; sed si ultra processum fuerit, pervenietur ad aliam formam: sicut patet in pallore, cujus terminos per continuam alterationem aliquis transit, vel ad albedinem, vel ad nigredinem perveniens. Alio modo ex parte agentis, cujus virtus non se extendit ad ulterius augendum formam in subjecto. Tertio ex parte subjecti, quod non est capax amplioris perfectionis. Nullo autem istorum modorum imponitur terminus augmento charitatis in statu viæ. Ipsa enim charitas secundum rationem propriæ speciei terminum augmenti non habet; est enim participatio quædam infinitæ charitatis, quæ est Spiritus sanctus. Similiter etiam causa augens charitatem est infinitæ virtutis, scilicet Deus. Similiter etiam ex prorumpit in actum ferventiorem, ita quod sit unum præmium duplici ratione collatum. Joannes a S.

[II-II.q.24.a.7.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod augmentum charitatis est ad aliquem finem; sed ille finis non est in hac vita, sed in futura.

[II-II.q.24.a.7.ad.2] Ad secundum dicendum, quod capacitas creaturæ spiritualis per charitatem augetur, quia per ipsam cor dilatatur, secundum illud II ad Corinth., vi, 41: Cor nostrum dilatatum est; et ideo adhuc ulterius manet habilitas ad majus augmentum.

[II-II.q.24.a.7.ad.3] Ad tertium dicendum, quod ratio illa procedit in his quæ habent quantitatem ejusdem rationis, non autem in his quæ habent diversam rationem quantitatis; sicut linea, quantumcumque crescat, non attingit quantitatem superficiei. Non est autem eadem ratio quantitatis charitatis viæ, quæ sequitur cognitionem fidei, et charitatis patriæ, quæ sequitur visionem apertam. Unde ratio non sequitur.

[II-II.q.24.a.8.arg.1] Ad octavum sic proceditur. 1. Videtur quod charitas in hac vita non possit esse perfecta. Maxime enim hæc perfectio in apostolis fuisset. Sed in eis non fuit; dicit enim Apostolus ad Philip., III, 42: Non quod jam acceperim, aut perfectus sim. Ergo charitas in hac vita perfecta esse non potest. 1 Sic cod. et melius. Angelus enim est creatura spiritualis, non rationalis, et ad angelos ista quodam modo conveniunt. — In 2 Nutrimentum ejus, scilicet charitatis, « est imminutio cupiditatis; perfectio, nulla cupiditas. »; in Secundum Scotistas hæc opinio D. Thomæ non valet, si intelligatur de augmento simpliciter et absolute; sed cum S. Bonaventura et Richardo contendunt charitatem posse quidem augeri secundum quid quantum est ex parte Dei, et charitatis, et cognitionis sine fine aliquo; verumtamen non posse augeri in infinitum simpliciter, prohibente hoc subjecti limitata capacitate; alioquin sequere-

[II-II.q.24.a.8.arg.2] 2. Præterea, Augustinus dicit in lib. LXXXIII Quæstion., q. xxxvi, § 1, col. 25, t. 6, quod « nutrimentum charitatis est diminutio cupiditatis; sed ubi est perfectio charitatis, nulla est cupiditas. » Sed hoc non potest esse in hac vita, in qua sine peccato vivere non possumus, secundum illud I Joan., I, 8: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus. Omne autem peccatum ex aliqua inordinata cupiditate procedit. Ergo in hac vita charitas perfecta esse non potest.

[II-II.q.24.a.8.arg.3] 3. Præterea, illud quod jam perfectum est, non potest ulterius crescere. Sed charitas in hac vita semper potest augeri, ut dictum est. Ergo charitas in hac vita non potest esse perfecta.

[II-II.q.24.a.8.sc] Sed contra est quod Augustinus dicit, Super I Can. Joan., tract. v, § 4, col. 2014, t. 3: « Charitas, cum fuerit roborata, perficitur; cum autem ad perfectionem venerit, dicit: Cupio dissolvi et esse cum Christo. » Sed hoc possibile est in hac vita, sicut in Paulo fuit. Ergo charitas in hac vita potest esse perfecta.

[II-II.q.24.a.8.co] Respondeo dicendum, quod perfectio charitatis potest intelligi dupliciter: uno modo ex parte diligibilis; alio modo ex parte diligentis. Ex parte quidem diligibilis perfecta est charitas ut diligatur aliquid, quantum diligibile est. Deus autem tantum diligibilis est, quantum bonus est; bonitas autem ejus est infinita; unde infinite diligibilis est. Nulla autem creatura potest eum diligere infinite, cum quælibet virtus creata sit finita. Unde per hunc modum nullius creaturæ charitas potest esse perfecta, sed solum charitas Dei, qua seipsum diligit. Ex parte vero diligentis tunc est charitas perfecta, quando aliquis secundum totum suum posse diligit. Quod quidem contingit tripliciter: uno modo sic quod totur inde quod creatura, cum sit finita, fieri posset Deus infinitus: quod implicat contradictionem. Hanc implicantiam non capio; Deus etenim est actus infinitus; infinitum autem per augmentum est infinitum potentia; ergo numquam creatura finita esset Deus. — Nota Begardos et Beguinas dixisse quod in hac vita homo attingere potest quemdam charitatis terminum, ultra quem progredi non posset. De isto et aliis erroribus, Clemens papa V, in concilio viennensi occumenico: « Nos, sacro approbante concilio, sectam ipsam cum præmissis erroribus damnamus et reprobamus omnino, inhibentes districtius ne quis ipsos de cætero teneat, approbet, vel defendat: eos autem qui secus egerint animadversione canonica decernimus puniendos. » tum cor hominis actualiter semper feratur in Deum; et hæc est perfectio charitatis patriæ, quæ non est possibilis in hac vita; in qua impossibile est, propter humanæ vita infirmitatem, semper actu cogitare de Deo, et moveri dilectione ad ipsum. Alio modo ut homo studium suum deputet ad vacandum Deo et rebus divinis, prætermissis aliis, nisi quantum necessitas præsentis vitae requirit; et ista est perfectio charitatis, quæ est possibilis in via; non tamen est communis omnibus habentibus charitatem. Tertio modo ita quod habitualiter aliquis totum cor suum ponat in Deo, ita scilicet quod nihil cogitet vel velit quod divinæ dilectioni sit contra-rium; et hæc perfectio est communis omnibus charitatem habentibus.

[II-II.q.24.a.8.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod Apostolus negat de se perfectionem patriæ, unde Glossa ordin., col. 606, t. 2, ibidem dicit quod « perfectus erat viator, sed nondum ipsius itineris perfectione perventor. »

[II-II.q.24.a.8.ad.2] Ad secundum dicendum, quod hoc dicitur propter peccata venialia; quæ non contra-riantur habitui charitatis, sed actui; et ita non repugnant perfectioni viæ, sed perfectioni patriæ.

[II-II.q.24.a.8.ad.3] Ad tertium dicendum, quod perfectio viæ non est perfectio simpliciter; et ideo semper habet quo crescat.

[II-II.q.24.a.9.arg.1] Ad nonum sic proceditur. 1. Videtur quod inconvenienter distinguantur tres gradus charitatis, scilicet charitas « incipiens, proficiens et perfecta. » Inter principium enim charitatis et ejus ultimam perfectionem sunt multi gradus medii. Non ergo unum solum medium debuit poni.

[II-II.q.24.a.9.arg.2] 2. Præterea; statim cum charitas incipit esse, incipit etiam proficere. Non ergo debet distinguui charitas proficiens a charitate incipiente.

[II-II.q.24.a.9.arg.3] 3. Præterea, quantumcumque aliquis habet in hoc mundo charitatem perfectam, potest etiam ejus charitas augeri, ut dictum est. Sed charitatem augeri est ipsam proficere. Ergo charitas perfecta non debet distinguui a charitate proficiente. Inconvenienter ergo prædicti tres gradus charitatis assignantur.

[II-II.q.24.a.9.sc] Sed contra est quod Augustinus dicit, Super 1 Can. Joan., tract. v, § 4, col. 2014, t. 3: « Charitas cum fuerit nata, nutritur, » quod pertinet ad incipientes; « cum fuerit nutrita, roboratur, » quod pertinet ad proficientes; « cum fuerit roborata, perficitur, » quod pertinet ad perfectos. Ergo est triplex gradus charitatis.

[II-II.q.24.a.9.co] Respondeo dicendum, quod spirituale augmentum charitatis considerari potest quantum ad aliquid simile corporali hominis augmento; quod quidem quamvis in plurimas partes distingui possit, habet tamen aliquas determinatas distinctiones secundum determinatas actiones vel studia ad quæ homo perducitur per augmentum; sicut infantilis ætas dicitur antequam habeat usum rationis; postea autem distinguitur alius status hominis, quando jam incipit loqui et ratione uti; iterum tertius status ejus est pubertas, cum jam incipit posse generare; et sic deinde, quousque perveniatur ad perfectum. Ita etiam diversi gradus charitatis distinguuntur secundum diversa studia, ad quæ homo perducitur per charitatis augmentum. Nam primo quidem incumbit homini studium principale ad recedendum a peccato et resistendum concupiscentiis ejus, quæ in contrarium charitatis movent: et hoc pertinet ad incipientes, in quibus charitas est nutrienda vel fovenda, ne corrumpatur. Secundum autem studium succedit ut homo principaliter intendat ad hoc quod in bono proficiat: et hoc studium pertinet ad proficientes, qui ad hoc principaliter intendunt ut in eis charitas per augmentum roboretur. Tertium autem studium est ut homo ad hoc principaliter intendat ut Deo inhæreat, et eo fruatur: et hoc pertinet ad perfectos, qui cupiunt dissolvi et esse cum Christo. Sicut etiam videmus in motu corporali, quod primum est recessus a termin; secundum autem est appropinquatio ad alium terminum; tertium est quies in termino.

[II-II.q.24.a.9.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod omnis illa determinata distinctio, quæ potest accipi in augmento charitatis, comprehenditur sub istis tribus quæ dicta sunt, sicut etiam omnis divisio continuorum comprehenditur sub tribus his, principio, medio et fine, ut Philosophus dicit in I De cælo, text. 2.

[II-II.q.24.a.9.ad.2] Ad secundum dicendum, quod illis in quibus charitas incipit, quamvis proficiant, principalior tamen cura imminet ut resistant peccatis, quorum impugnatione inquietantur. Sed postea hanc impugnationem minus sentientes, jam quasi securius intendunt ad perfectum; ex una tamen parte facientes opus, et ex alia parte habentes manum ad gladium, ut dicitur in Esdra, lib. II, c. iv, de aedificatoribus Hierusalem.

[II-II.q.24.a.9.ad.3] Ad tertium dicendum, quod perfecti etiam in charitate proficiunt, sed non est ad hoc principalis eorum cura; sed jam eorum studium circa hoc maxime versatur ut Deo inhæreant. Et quamvis etiam hoc quærant et incipientes et proficientes; tamen magis sentiunt circa alia suam sollicitudinem incipientes quidem de vitatione peccatorum, proficientes vero de profectu virtutum. Conclusio — Distinguitur charitas secundum triplicem gradum, incipientium, proficientium et perfectorum, quod incipientium charitas in recessu a peccato, proficientium in virtutum exercitatione, perfectorum vero in aeternæ gloriæ fruitione consistat.

[II-II.q.24.a.10.arg.1] Ad decimum sic proceditur. 1. Videtur quod charitas possit diminui. Contraria enim nata sunt fieri circa idem. Sed augmentatio et diminutio sunt contraria. Cum ergo charitas augeatur, ut dictum est supra, videtur etiam quod possit diminui.

[II-II.q.24.a.10.arg.2] 2. Præterea, Augustinus, X Confess., cap. xxix, col. 796, t. 1, ad Deum loquens, dicit: « Minus te amat qui tecum aliquid amat; » et in lib. LXXXIII Quæst., q. xxxvi, § 4, col. 25, t. 6, dicit quod « nutrimentum charitatis est diminutio cupiditatis. » Ex quo videtur quod etiam e converso augmentum cupiditatis sit diminutio charitatis. Sed cupiditas, qua amatur aliquid aliud quam Deus, potest in homine crescere. Ergo charitas potest diminui.

[II-II.q.24.a.10.arg.3] 3. Præterea, sicut Augustinus dicit, VIII Super Gen. ad litt., cap. xii, § 26, col. 383, t. 3, « non ita Deus operatur hominem justum, justificando eum, ut, si abscesserit, maneat in absente quod fecit. » Ex quo potest accipi quod eodem modo Deus opera-tur in homine, charitatem ejus conservando, quo operatur primo ei charitatem infundendo. Sed in prima charitatis infusione minus se præparanti Deus minorem charitatem infundit. Ergo etiam in conservatione charitatis minus se præparanti minorem charitatem conservat. Potest ergo charitas diminui.

[II-II.q.24.a.10.sc] Sed contra est quod charitas in Scriptura igni comparatur, secundum illud Cant., viii, 6: Lampades ejus, scilicet charitatis, lampades ignis atque flammarum. Sed ignis, quamdiu manet, semper ascendit. Ergo charitas, quamdiu manet, ascendere potest, sed descendere, id est, diminui non potest.

[II-II.q.24.a.10.co] Respondeo dicendum, quod quantitas charitatis, quam habet in comparatione ad objectum proprium, minui non potest, sicut nec augeri, ut supra dictum est. Sed cum augeatur secundum quantitatem quam habet in comparatione ad subjectum, hic oportet considerare utrum ex hac parte diminui possit. Si autem diminuatur, oportet quod vel diminuatur per aliquem actum, vel per solam cessationem ab actu. Per cessationem quidem ab actu diminuuntur virtutes ex actibus acquisitæ, et quando etiam corrumpuntur, ut supra dictum est. Unde de amicitia Philosophus dicit in VIII Ethicor., cap. v, parum a princ., quod « multas amicitias inappellatio solvit, » id est, non appellare amicum, vel non colloqui ei. Sed hoc ideo est quia conservatio uniuscujusque rei dependet ex sua causa. Causa autem virtutis acquisitæ est actus humanus. Unde, cessantibus humanis actibus, virtus acquisita diminuitur, et tandem totaliter corrumpitur. Sed hoc in charitate locum non habet, quia charitas non causatur ab humanis actibus, sed solum a Deo, ut supra dictum est. Unde relinquitur quod etiam cessante actu, propter hoc nec diminuitur, nec corrumpitur, si desit peccatum in ipsa cessatione. Relinquitur ergo quod diminutio charitatis non possit causari nisi vel a Deo, vel ab aliquo peccato. A Deo quidem non causatur aliquis defectus in nobis nisi per modum pœnæ, secundum quod subtrahit gratiam in pœnam peccati. Unde nec ei competit diminuere charitatem nisi per modum pœnæ. Pœna autem debetur peccato. Unde relinquitur quod si charitas diminuatur, causa diminutionis ejus sit peccatum vel effective vel meritorie. Neutro autem modo peccatum mortale diminuit charitatem, sed totaliter corrumpit ipsam, et effective, quia omne peccatum mortale contrariatur charitati, ut infra dicetur, et etiam meritorie, quia cum peccando mortaliter aliquis contra charitatem agit, dignum est ut Deus ei subtrahat charitatem. Similiter etiam nec per peccatum veniale charitas diminui potest, neque effective, neque meritorie. Effective quidem non, quia ad ipsam charitatem non attingit; charitas enim est circa finem ultimum; veniale autem peccatum est quædam inordinatio circa ea quæ sunt ad finem; non autem diminuitur amor finis ex hoc quod aliquis inordinationem aliquam committit circa ea quæ sunt ad finem; sicut aliquando contingit quod aliqui infirmi multum amantes sanitatem, inordinate tamen se habent circa diætæ observationem; sicut etiam in speculativis scientiis falsæ opiniones circa ea quæ deducuntur ex principiis, non diminuunt certitudinem principiorum. Similiter etiam veniale peccatum non meretur diminutionem charitatis; cum enim aliquis delinquit in minori, non meretur detrimentum pati in majori. Deus enim non plus se avertit ab homine quam homo avertat se ab ipso. Unde qui inordinate se habet circa ea quæ sunt ad finem, non meretur detrimentum pati in charitate, per quam ordinatur ad ultimum finem. Unde consequens est quod charitas nullo modo diminui possit, directe loquendo; po-test tamen indirecte dici diminutio charitatis dispositio ad corruptionem ipsius; quæ fit vel per peccata venialia, vel etiam per cesationem ab exercitio operum charitatis.

[II-II.q.24.a.10.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod contraria sunt circa idem, quando subjectum æqualiter se habet ad utrumque contrario-rum. Sed charitas non eodem modo se habet ad augmentum et diminutionem; potest enim habere causam augentem, sed non potest habere causam minuentem, sicut dictum est. Unde ratio non sequitur.

[II-II.q.24.a.10.ad.2] Ad secundum dicendum, quod duplex est cupiditas: una quidem, qua finis in creatu- Sic cod.; al.: « agentem » in — Ita editi passim; theologi cum cod. Alcan.: « non semper. » Agitur de charitate habituali. Nam motus charitatis actualis sunt modo intensiores, modo remissiores, et consequenter charitas actualis certo minui potest. De charitate autem habituali tenetur communiter eam minui non posse, alii dicunt directe, sed bene indirecte, alii dicunt de lege ordi-ris constituitur; et hæc mortificat totaliter charitatem, cum sit venenum ipsius, ut Augustinus dicit ibid. Et hoc facit quod Deus minus ametur, scilicet quam debet amari ex charitate, non quidem charitatem diminuendo, sed eam totaliter tollendo. Et sic intelligendum est quod dicitur: « Minus te amat qui tecum aliquid amat; » subditur enim: « Quod non propter te amat. » Quod non contingit in peccato veniali, sed solum in mortali. Quod enim amatur in peccato veniali, propter Deum amatur habitu, etsi non actu. Est autem alia cupiditas venialis peccati, quæ semper diminuitur per charitatem. Sed tamen talis cupiditas charitatem diminuere non potest, ratione jam dicta.

[II-II.q.24.a.10.ad.3] Ad tertium dicendum, quod in infusione charitatis requiritur motus liberi arbitrii, sicut supra dictum est. Et ideo illud quod diminuit intensionem liberi arbitrii, dispositive operatur ad hoc quod charitas infundenda sit minor. Sed ad conservationem charitatis non requiritur motus liberi arbitrii; alioquin non remaneret in dormientibus. Unde per impedimentum intensionis motus liberi arbitrii non diminuitur charitas.

[II-II.q.24.a.11.arg.1] Ad undecimum sic proceditur. 1. Videtur quod charitas semel habita non possit amitti. Si enim amittitur, non amittitur nisi propter peccatum. Sed ille qui habet charitatem, non potest peccare; dicitur enim I Joan., Ⅲ, 9: Omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit, quia semen ipsius in eo manet; et non potest peccare, quoniam ex Deo natus est. Charitatem autem non habent nisi filii Dei; « ipsa enim est quæ distinguit inter filios regni, et filios perditionis, » ut Augustinus naria. Minuitur indirecte tribus modis: 1. inquantum per peccata venialia minuitur ejus fervor extrin-secus; propter impedimenta quæ peccata venialia afferunt ad applicationem ejus materiæ circa quam venialiter peccatur; 2. inquantum per peccata venialia generantur pravæ inclinationes quæ reddunt difficile charitatis exercitium; 3. quia peccata venialia disponunt ad mortale quo charitas destruitur. dicit in XV De Trinit., cap. xviii, col. 1082, t. 8. Ergo ille qui habet charitatem, non potest eam amittere.

[II-II.q.24.a.11.arg.2] 2. Præterea, Augustinus dicit in VIII De Trinit., cap. vii, col. 956, t. 8, quod « dilectio, si non est vera, dilectio dicenda non est. » Sed sicut ipse dicit in Epist. ad Julianum comitem, cap. vii, col. 1049, t. 6, « charitas quæ deficere potest nunquam vera fuit. » Ergo neque charitas fuit. Si ergo charitas semel habeatur, nunquam amittitur.

[II-II.q.24.a.11.arg.3] 3. Præterea, Gregorius dicit in Homilia Pentecostes, xxx in Evang., § 2, col. 1221, t. 2, quod « amor Dei magna operatur, si est; si desinit operari, charitas non est. » Sed nullus magna operando amittit charitatem. Ergo si charitas insit, amitti non potest.

[II-II.q.24.a.11.arg.4] 4. Præterea, liberum arbitrium non inclinatur ad peccatum nisi per aliquod motivum ad peccandum. Sed charitas excludit omnia motiva ad peccandum, et amorem sui, et cupiditatem, et quidquid aliud hujusmodi est. Ergo charitas amitti non potest.

[II-II.q.24.a.11.sc] Sed contra est quod dicitur Apocal., ii, 4: Habeo adversum te quod primam* charitatem reliquisti.

[II-II.q.24.a.11.co] Respondeo dicendum, quod per charitatem Spiritus sanctus in nobis habitat, ut ex supra dictis patet. Tripliciter ergo possumus considerare charitatem: uno modo ex parte Spiritus sancti moventis animam ad diligendum Deum: et ex hac parte charitas impeccabilitatem habet ex virtute Spiritus sancti, qui infallibiliter operatur quodcumque voluerit. Unde impossibile est hæc duo simul esse vera, quod Spiritus sanctus velit aliquem movere ad actum charitatis, et quod ipse charitatem amittat peccando. Nam do num perseverantiæ computatur inter beneficia Dei, « quibus certissime liberantur, qui cumque liberantur, » ut Augustinus dicit in lib. II De prædest. sanctorum, qui est De dono persever., cap. xiv, § 35, col. 1014, t. 10. Alio modo potest considerari charitas secundum propriam rationem: et sic charitas non potest aliquid nisi id quod perfinet ad charitatis rationem. Unde charitas nullo modo potest peccare, sicut nec calor potest infrigidare, et sicut etiam injustitia non potest bonum facere, ut Augustinus dicit in lib. II De serm. Domini in monte, cap. xxiv, col. 1305, t. 3. Tertio modo potest considerari charitas ex parte subjecti, quod est vertibile secundum arbitrii libertatem. Potest autem attendi comparatio charitatis ad hoc subjectum et secundum universalem rationem, qua comparatur forma ad materiam, et secundum specialem rationem, qua comparatur habitus ad potentiam. Est autem de ratione formæ quod sit in subjecto amissibiliter, quando non replet totam potentialitatem materiæ; sicut patet in formis generabilium et corruptibilium, quia materia horum sic recipit unam formam quod remanet in ea potentia ad aliam formam, quasi non repleta tota materiæ potentialitate per unam formam; et ideo una forma potest amitti per accessionem alterius; sed forma corporis cælestis, quia replet totam materiæ potentialitatem, ita quod non remanet in ea potentia ad aliam formam, inmissibiliter inest. Sic ergo charitas patriæ, quia replet totam potentialitatem rationalis mentis, inquantum scilicet omnis actualis motus ejus fertur in Deum, inamissibiliter habetur. Charitas autem viæ non sic replet potentialitatem sui subjecti, quia non semper actu fertur in Deum; unde quando actu in Deum non fertur, potest aliquid occurrere per quod charitas amittatur. Habitui vero proprium est ut inclinet potentiam ad agendum; quod convenit habitui inquantum facit id videri bonum quod ei convenit; malum autem quod ei repugnat. Sicut enim gustus dijudicat sapores secundum suam dispositionem, ita mens hominis dijudicat de aliquo faciendo secundum suam habitualem dispositionem. Unde et Philosophus dicit in III Ethic., cap. v, a med., quod « qualis unusquisque est, talis finis videtur ei. » Ibi ergo charitas inamissibiliter habetur, ubi id quod convenit charitati, non potest videri nisi bonum; scilicet in patria, ubi « Ea quipe dilectio dicenda est, quæ vera est; alioquin cupiditas est. » Augustini Epistola ad Julianum comitem, aliter dicitur liber De salutaribus documentis. In prima editione Epistolarum Augustini apud Amerbach locum habuit; sed liber iste postea spurius fuit habitus, nec cuiquam certo attributus: sed ex vetus-tissimo Colbertinæ codice, Paulino, archiepiscopo Aquileiensi patriarchæ, qui octavo sæculo floruit, jam est restitutus. — In textu « deseri, » non « deficere » legitur. « Operatur etenim magna, si est; si vero operari renuit, amor non est. » In Deus videtur per essentiam, quæ est ipsa essentia bonitatis. Et ideo charitas patriæ amitti non potest; charitas autem viæ, in cujus statu non videtur ipsa Dei essentia, quæ est essentia bonitatis, potest amitti.

[II-II.q.24.a.11.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod auctoritas illa loquitur secundum potestatem Spiritus sancti, cujus conservatione a peccato immunes redduntur quos ipse movet, quantum ipse voluerit.

[II-II.q.24.a.11.ad.2] Ad secundum dicendum, quod charitas, quæ deficere potest ex ipsa ratione charitatis, vera charitas non est; hoc enim esset, si hoc in suo amore haberet quod ad tempus amaret, et postea amare desineret; quod non esset veræ dilectionis. Sed si charitas amittatur ex mutabilitate subjecti contra propositum charitatis, quod in suo actu includitur, hoc non repugnat veritati charitatis.

[II-II.q.24.a.11.ad.3] Ad tertium dicendum, quod amor Dei semper magna operatur in proposito, quod pertinet ad rationem charitatis; non tamen semper magna operatur in actu propter conditionem subjecti.

[II-II.q.24.a.11.ad.4] Ad quartum dicendum, quod charitas secundum rationem sui actus excludit omne motivum ad peccandum. Sed quandoque contingit quod charitas actu non agit: et tunc potest intervenire aliquod motivum ad peccandum, cui si consentiatur, charitas amittitur.

[II-II.q.24.a.12.arg.1] Ad duodecimum sic proceditur. 4. Videtur quod charitas non amittatur per unum actum peccati mortalis. Dicit enim Origenes in I Periarch., cap. Ⅲ, col. 155, t. 4: « Si aliquando satietas capit aliquem ex his qui in summo perfectoque constiterit gradu, non arbitror quod ad subitum quis evacuetur, aut decidat; sed paulatim, ac etiam per partes eum decidere necesse est. » Sed homo decidit charitatem amittens. Ergo charitas non amittitur per unum solum actum peccati mortalis.

[II-II.q.24.a.12.arg.2] 2. Præterea, Leo papa dicit in Serm. Ⅳ de passione, cap. Ⅳ, col 345, t. 4, alloquens Petrum: « Vidit in te Dominus non fidem victam, non dilectionem aversam, sed constantiam fuisse turbatam. Abundavit fletus, ubi non deficit affectus, et fons charitatis lavit verba formidinis. » Et ex hoc accepit Bernardus, lib. De natura amoris, cap. VI § 14, col. 402, t. 5 edit. Vivès, quod dicit in Petro charitatem non fuisse extinctam, sed sopitam. Sed Petrus negando Christum peccavit mortaliter. Ergo charitas non amittitur per unum actum peccati mortalis.

[II-II.q.24.a.12.arg.3] 3. Præterea, charitas est fortior quam virtus acquisita. Sed habitus virtutis acquisitæ non tollitur per unum actum peccati contrarium. Ergo multo minus charitas tollitur per unum actum peccati mortalis contrarium.

[II-II.q.24.a.12.arg.4] 4. Præterea, charitas importat dilectionem Dei et proximi. Sed aliquis committens aliquod peccatum mortale, retinet dilectionem Dei et proximi, ut videtur; inordinatio enim Ita cum codd. Alcan. et Paris.; Nicolaï, Tarrac.: « ipsa essentia divinæ bonitatis; » edit. Rom.: « ipsa essentia Dei, bonitatis esse essentia, potest amitti. » — Parm.: « accepit Bernardus (colligitur ex lib. II De amore Dei).

[II-II.q.24.a.12.arg.5] 5. Præterea, virtutis theologicæ objectum est ultimus finis. Sed aliæ virtutes theologicæ, scilicet fides et spes, non excluduntur per unum actum peccati mortalis, imo remanent informes. Ergo etiam charitas potest remanere informis, etiam uno peccato mortali perpetrato.

[II-II.q.24.a.12.sc] Sed contra, per peccatum mortale fit homo dignus morte æterna, secundum illud Rom., vi, 23: Stipendia peccati mors. Sed quilibet habens charitatem habet meritum vita æterna; dicitur enim Joan., xiv, 21: Si quis* diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum; in qua quidem manifestatione vita æterna consistit, secundum illud Joan., xvii, 3: Hæc est vita æterna ut cognoscant te verum Deum* et quem misisti Jesum Christum. Nullus autem potest esse simul dignus vita æterna et morte æterna. Ergo impossibile est quod aliquis habeat charitatem cum peccato mortali. Tollitur ergo charitas per unum actum peccati mortalis.

[II-II.q.24.a.12.co] Respondeo dicendum, quod unum contrarium per aliud contrarium superveniens tollitur. Quilibet autem actus peccati mortalis contrariatur charitati secundum propriam rationem, quæ consistit in hoc quod Deus diligatur super omnia, et quod homo totaliter illi se subjiciat, omnia sua referendo in ipsum. Est ergo de ratione charitatis ut sic diligat Deum, quod in omnibus velit se ei subjicere, et præceptorum ejus regulam in omnibus sequi; quidquid enim contrariatur præceptis ejus, manifeste contrariatur charitati; unde de se habet quod charitatem excludere possit. Et si quidem charitas esset habitus acquisitus ex virtute subjecti dependens, non oporteret quod statim per unum actum contrarium tolleretur: actus enim non directe contrariatur habitui, sed actui. Continuatio autem habitus in subjecto non requirit continuitatem actus; unde ex superveniente contrario actu non statim habitus «Merito stipendium vocatur, ait Beda, quia malitiae diabolicæ mors æterna tanquam debitum redditur. » — Ita mss. et editi passim. Nicolaï cum theologis, « desinit, » ut legitur in quæst. « De cha-acquisitus excluditur. Sed charitas, cum sit habitus infusus, dependet ex actione Dei infundentis; qui sic se habet in infusione et conservatione charitatis, sicut sol in illuminatione aeris, ut dictum est. Et ideo sicut lumen statim cessaret esse in aere per hoc quod aliquod obstaculum poneretur illuminationi solis, ita etiam charitas statim deficit esse in anima per hoc quod aliquod obstaculum ponitur influentiæ charitatis a Deo in animam. Manifestum est autem quod per quodlibet mortale peccatum, quod divinis præceptis contrariatur, ponitur prædictæ infusioni obstaculum; quia ex hoc ipso quod homo eligendo præfert peccatum divinæ amicitiæ, quæ requirit ut Dei voluntatem sequamur, consequens est ut statim per unum actum peccati mortalis habitus charitatis perdatur. Unde et Augustinus dicit, Super Gen. ad litt., lib. VIII, cap. xii, § 26, col. 383, t. 3, quod « homo, Deo sibi præsente illuminatur, absente autem continuo tenebratur; a quo non locorum intervallis, sed voluntatis aversione disceditur. »

[II-II.q.24.a.12.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod verbum Origenis potest uno modo sic intelligi, quod homo qui est in statu perfecto, non subito procedit in actum peccati mortalis, sed ad hoc disponitur per aliquam negligentiam præcedentem; unde et peccata venialia dicuntur esse dispositio ad mortale, sicut supra dictum est. Sed tamen per unum actum peccati mortalis, si eum commiserit, decidit, charitate amissa. Sed quia ipse subdit: « Si aliquis brevis lapsus acciderit, et cito resipiscat, non penitus ruere videur, » potest aliter dici quod ipse intelligit eum poenitus evacuari et decidere, qui sic decidit ut ex malitia peccet; quod non statim in viro perfecto a principio contingit.

[II-II.q.24.a.12.ad.2] Ad secundum dicendum, quod charitas amittitur dupliciter: uno modo directe per actualem contemptum, et hoc modo Petrus charitatem non amisit. Alio modo indirecte, quando committitur aliquid contrarium charitati, propter aliquam passionem concupiscentiæ vel timoris; et hoc modo Petrus contra charitatem faciens, charitatem amisit, sed eam cito recuperavit.

[II-II.q.24.a.12.ad.4] Ad quartum dicendum, quod non quærit. » art. 12, ad 41. — In omn. cod. responsio ad tertium desideratur. In Parm. vero: « Ad tertium patet responsio ex dictis in corpore. » libet inordinatio affectionis, quæ est circa ea quæ sunt ad finem, id est, circa bona creata, constituit peccatum mortale; sed solum quando est talis inordinatio quæ repugnat divinæ voluntati; et hæc inordinatio directe contrariatur charitati, ut dictum est.

[II-II.q.24.a.12.ad.5] Ad quintum dicendum, quod charitas importat unionem quamdam ad Deum, non autem fides, neque spes. Omne autem peccatum mortale consistit in aversione a Deo, ut supra dictum est, et ideo omne peccatum mortale contrariatur charitati. Non autem omne peccatum mortale contrariatur fidei vel spei, sed quædam determinata peccata, per quæ habitus fidei vel spei tollitur; sicut et per omne peccatum mortale habitus charitatis tollitur. Unde patet quod charitas non potest remanere informis, cum sit ultima forma virtutum, ex hoc quod respicit Deum in ratione finis ultimi, ut dictum est.