[II-II.q.41.a.1.arg.1] Ad primum sic proceditur. 1. Videtur quod rixa non semper sit peccatum. Rixa enim videtur esse contentio quædam; dicit enim Isidorus in lib. X Etymologiarum, aliquem ibi mori, omnibus imputaretur homici-dium, et omnes fierent irregulares. Si ergo alicui clerico offeratur duellum, nullo modo suscipiat vel per se, vel per aliquem quem ponat loco sui, quia de jure debet deponi. Pœna pugnantium in duello est depositio, si erant clerici. Sed si exinde nec mors sit, nec membrorum diminutio subsecuta fuerit, poterit erga eos suus episcopus dispensare, si aliter necessitas vel utilitas hoc exposcat. Si tamen sacerdos vel alius clericus in duello sponte oblato vel suscepto ab ipso amisisset partem digiti, sed non tantam quin sine scandalo posset celebrare solemniter, potest, quantumcumque gravis sit excessus, episcopus cum tali post peractam pœniten-tiam dispensare. » Ex Summa de casibus. « Ubi innocens accusatur de crimine ad mortem, qui si duellum recusaverit oblatum, statim suspendetur, durum videtur dicere quod talis teneatur potius sustinere se suspendi quam se defendere in duello. Et forte distinguendum est inter suscipientem duellum oblatum in criminali, et suscipientem in causa civili, de rebus temporalibus, ut dicatur quod in primo casu licitum sit suscipere duellum, non offerre; in secundo casu nec offerre, nec suscipere licet, cum in temporalibus debeat quis potius quod-libet damnum pati, quam sic duellum suscipere. Sed cum res suas liceat laico armis defendere, et eas defendendo raptorem occidere, si aliter defendere non possit, quare non potest eas defendere in duello, non quod ipse offerat, sed dum ei a judice offertur, vel potius infertur? Propter hoc credo quod hæc opinio potius sit tenenda, cum ratione non careat, et sit benignior, ne videamur damnare omnes illos qui se defendunt in duellis, vel res suas. Verumtamen non credo de sacerdote quod liceat ei duellum suscipere, vel offerre. Nec in causa criminali, nec in causa civili, nec consulere quod offeratur, vel suscipiatur. » Frater Vincentius Rodon. — « Nota tamen quod et secundum ipsam le-gem Lombardorum, duelli probatio judici fidem facere non debet, quia qui vincitur non sponte confitetur; ergo condemnari non debet. Unde in ipsa lege dixisse legitur imperator: multos vidimus justam causam foventes uno sub clypeo suam justitiam amisisse. — Ergo consuetudo judicem excusare non valet, cum sciat non esse probatum, et tamen nihilominus condemnet. » Ex Summa juris. « Si clericus sponte duellum obtulerit, vel oblatum susceperit, sive victor, sive victus fuerit, de rigore juris est merito deponendus. Sed quantum-cumque ejus in hoc gravis sit et enormis excessus, evadere potest depositionis sententiam, si cum ipso suus duxerit episcopus misericorditer dispensandum, dummodo ex ipso duello homicidium, vel membrorum diminutio non fuerit subsecuta. » col. 392, § 239, t. 3, quod « rixosus est a rictu canino dictus; semper enim ad contra-dicendum paratus est, et jurgio delectatur, et provocat contendentem. » Sed contentio non semper est peccatum. Ergo neque rixa.

[II-II.q.41.a.1.arg.2] 2. Præterea, Genes., xix, dicitur quod servi Isaac foderunt alium puteum, et pro illo quoque rixati sunt. Sed non est credendum quod familia Isaac rixaretur publice, Alexander III. — « Henricus presbyter cum quem-dam laicum super furto sæculari placito convenis-set, quia testes sui defecerunt, pugilem secundum pravam terræ consuetudinem introduxit, qui reum usque adeo vulneravit quod coactus est expirare. Respondemus quod hujusmodi pugiles homicidae veri existunt; sacerdos quoque, licet non ipse, sed alius pro eo in duello pugnaverit, non debet in sacris ordinibus ministrare. Homicidium enim tam facto quam præcepto, sive consilio, vel defensione, non est dubium perpetrari; poterit tamen cum eo circa habendum beneficium misericorditer dispensari. » Cælestinus III. — « Quid de episcopis, capellanis, et abbatibus, qui in curia regis subire duellum coguntur, aut res ecclesiasticas amittere? Quid de clerico sæculari qui convenitur, vel convenit alium de feudo in foro sæculari? Quid de episcopis et abbatibus habentibus regalia et jurisdictionem temporalem sicut principes sæculares, in quorum curiis judicantur hujusmodi duella? Respondeo : in omnibus his casibus, si episcopi, vel abbates offerunt vel suscipiunt duella, vel per se, vel per alios de speciali mandato eorum, aut judicant in curiis inter subditos suos, aut præstant auctoritatem specialem judicantibus, peccant mortaliter, et efficiuntur irregularares, si sequatur mors. Si autem talia fiant per œconomos sæculares, et balivos, et præpositos hujusmodi episcoporum, capellanorum, et abbatum, et clericorum sæcularium administra-tores, sine speciali mandato eorum, licet hujusmodi episcopi, capellani et abbates peccent graviter, et mortaliter, sicut credo, talia sustinendo fieri in curiis suis, sive balivorum suorum, et dissimulando cum sciant, non tamen incurrunt irregularitatem ex hoc, quia non præstant super hoc specialem auctoritatem, licet præcipiant balivis suis quod faciant justitiam in tali vel tali causa, quia in tali generali mandato, non intelligitur aliquid mandare de duellis judicandis, offerendis vel subeundis. Et in hujusmodi casibus, si rex vel alius princeps velit personam ecclesiasticam compellere ad duellum, aut propter recusatum duellum aufferre ei bona ecclesiae suæ, vel sua, debent invicem viriliter episcopi se irritare. Credo etiam quod omnia mala potius debeat to-lerare quam tali modo consentire. Credo etiam, quod in publicis prædicationibus potest hoc insinuari sæcularibus, rusticis et plebibus, dum tamen mature et modeste, et quasi per modum compassionis dicatur eis quod qui hoc faciunt non sunt in statu salvandorum. Et hoc præsertim in his locis, ubi super hoc, creduntur juris ignorantia laborare, quae ignorantia in episcopis, et abbatibus, et cæteris ecclesiasticis personis non est tolerabilis, quidquid sit de sæcularibus. » Frater Vinc. Rodon. eo non contradicente, si hoc esset peccatum. Ergo rixa non est peccatum.

[II-II.q.41.a.1.arg.3] 3. Præterea, rixa videtur esse quoddam particulare bellum. Sed bellum non semper est peccatum. Ergo rixa non semper est peccatum.

[II-II.q.41.a.1.sc] Sed contra est quod ad Galat., v, rixæ ponuntur inter opera carnis; quæ qui agunt, regnum Dei non consequentur. Ergo rixæ non solum sunt peccata, sed etiam sunt peccata mortalia.

[II-II.q.41.a.1.co] Respondeo dicendum, quod, sicut contentio importat quamdam contradictionem verborum, ita etiam rixa importat quamdam contradictionem in factis. Unde Super illud Galat., v: Rixæ, dicit Glossa interl., quod « rixæ sunt, quando ex ira invicem se percutiunt. » Et ideo rixa videtur esse quoddam lano et custumario, militi liberum erat equitem pugnare. Ex Statutis S. Ludovici, lib. I, cap. Lxxx. Ætas qua quis duellum inire cogi poterat erat viginti annorum, juxta Stabilimenta S. Ludovici, lib. I, cap. Lxxi et cxL. A duello ineundo eximebantur mulieres, qui annum ætatis sexagesimum excesserant, ægroti aut aliqua infirmitate detenti, sacerdotes, clerici, monachi, qui vicarios et campiones dare tenebantur, duces tandem, qui et ipsi per vicarium et campionem appellanti respondebant. Erant insuper casus complures in quibus duellum locum non habebat. Hos recenset Bellomanerius, cap. LxIII: 1. Si mulier sub viri potestate appellat sine illius consensu et auctoritate; 2. Si appellans nullam parentelam vel affinitatem habet cum eo pro quo appellat; 3. Si appellatus jam pugnavit pro quo appellatur; 4. Si mulier appellavit, nec suum advocatum retinuit; nam mulier pugnare non potest; 5. Si appellans est servus, et appellat hominem ingenuum ac liberum; 6. Si appellans est clericus, quia non potest se obligare in curia laica, nisi de proprietate temporali; 7. Si appellatus est clericus; evenit aliquando, sed rarissime quod clerici ipsi sese defenderent, aut etiam aggrederentur duello; 8. Si casus est de quo judicium datum est; 9. Si casus est notorie falsus; 10. Si alias res est bene probata; 11. Si appellans est bastardus, seu nothus, et appellatus homo ingenuus et liber, quia non licet homini ingenuuo cum notho pugnare; sed inter duos nothos appellum valet; 12. Si pax facta est de facto de quo fit appellum et confirmata a judice superiore, qua deficiente confirmatione valet appellum; 13. Si quis appellatus est de homicidio, et mortuus, antequam moreretur, nominavit suos interfectores, et appellatum a crimine innocentem dixit; 14. Si appellans vel appellatus est minor anno-rum. 15. Quando leprosus hominem sanum appellat vel si homo sanus leprosum appellat; 16. Quando casus non cadit in vadium. Adde quando res per testes aut alio quovis modo probari potest. Dominus nec patris contra filium, nec filii contra patrem, nec fratris contra fratrem vadia recipere debebat. Duello succumbentium pœna fuit ultimum privatum bellum, quod inter privatas personas agitur, non ex aliqua publica auctoritate, sed magis ex inordinata voluntate. Et ideo rixa semper importat peccatum. Et in eo quidem qui alterum invadit injuste, est peccatum mortale; inferre enim documentum proximo, etiam opere manuali, non est absque mortali peccato. In eo autem qui se defendit, potest esse sine peccato, et quando cum peccato veniali, et quando cum peccato mortali, secundum diversum motum animi ejus, et diversum modum se defendendi. Nam si solo animo repellendi injuriam illatam, et cum debita moderatione se defendat, non est peccatum, nec proprie potest dici rixa ex parte ejus. Si vero cum animo vindictæ vel odii, vel cum excessu debitæ moderationis se defendat, supplicium, suspendium, capitis minutio, vel certi membri debilitatio, pro criminis qualitate. De campionibus multa essent dicenda quæ causa brevitatis praetermittimus. Duelli consuetudinem abrogare sæpe annixi sunt summi pontifices, episcopi, concilia, et anathemate damnarunt, vel certe improbarunt, imprimis concilium valentinum, ann. 833, can. xii; Nicolaus papa I, Epist. l ad Carolum Calvum; Agobardus, lib. Adversus legem gundobadam, cap. xiv, et lib. Contra judicium Dei; Cælestinus III, Alexander III, denique synodus tridentina, sess. xxv, cap. xix. Reges et principes in dominiis suis duellum abolere penitus conati sunt, praesertim S. Ludovicus, rex Franciæ, qui duella in suis terris fieri omnino prohibuit, Statut., lib. I, cap. ii. Sed hæc prohibitio locum non habuit in terris suorum vasallorum. Mirum est S. Thomam non loqui de duello in Summa sua theolog., nisi obiter, IIa IIæ, q. xcv, a. 8, ad 3. Prout autem duellum accipitur in jure et in ordine ad censuras ecclesiasticas, definitur communiter: Periculosa duorum pugna ex composito seu condito inita, cum designatione temporis et loci. — Si plures promiscue contra plures pugnent erit simpliciter rixa, nisi singuli determinate contra singulos determinatos pugnent, ut fit in duello solemni. Quæ fiunt sine periculo occisionis, aut gravis laesionis, ut pugnis, levi baculo, avulsione crinium, non sunt proprie duella. Qui sibi ex improviso occurrentes pugnant, vel in impetu iræ dicunt: hic pugnemus, et pugnant, non pugnant ex condito; item si unus alterum minatus fuerit, vel quæsierit; item si e duobus rixantibus unus vel uterque currunt ad domum, et cum armis redeunt et pugnant. Tunc non est proprie duellum quia condictum exigunt Gregorius XIII, constit. Ad tollendam, ann. 1582, et Clemens VIII, constit. Illius vices, ann. 1592. — Si designatio loci determinati, vel temporis determinati desit, ex iisdem constitutionibus non est duellum proprie census obnoxium. Cæterum circa casus in quibus est vel non est duellum ratione condicti et designationis temporis aut loci non parum variant auctores. Sed propter censuras potius restringenda est materia. Semper est grave peccatum pugnare illicite cum armis, quamvis non semper sub censura cadat. Quibusdam videbatur quod concilium tridentinum, quia meminit patrinorum, locutum fuerat tantum de duellis solemnibus in quibus adhibentur electio patrinorum seu secundantium, assumtio testium, libelli citatorii; ideo pœnas contra duellantes et quovis modo duello cooperantes Gregorius XIII et Clemens VIII extenderunt ad cato, et quando cum peccato veniali, et quando cum peccato mortali, secundum diversum motum animi ejus, et diversum modum se defendendi. Nam si solo animo repellendi injuriam illatam, et cum debita moderatione se defendat, non est peccatum, nec proprie potest dici rixa ex parte ejus. Si vero cum animo vindictæ vel odii, vel cum excessu debitæ moderationis se defendat, duella privata in quibus ceremoniae duellorum solemnium non adhibentur. Quod si provocans proponat duellum non hic et nunc, sed postea exequendum sub minitatione mortis hic et nunc inferendæ provocato, si non acceptet, nec habeat provocatus arma quo se hic et nunc defendat, graves theologi arbitrantur provocatum in hoc casu ad salvandam vitam posse acceptare duellum, sed, transacto periculo, non debere huic acceptancei extortæ stare. Aliqui excipiunt si certo prævidet se injuste occiden-dum, nisi duello se defendat; tunc enim acceptationi stare potest juxta illos: sed in praxi, quamvis id speculative loquendo sit probabile, vix patet locus huic casui. Duellum auctoritate publica est raro licitum. Non liceret principi duos malefactores morti adjudicatos cogere ad duellum, ut qui vincit patibulum evadat. Videtur tamen quod isti damnati possint pugnare, ut executores justæ sententiæ. Duellum est illicitum ad detegendum crimen vel innocentiam, et etiam ad finiendam litem vel controversiam inter privatos. Nec licitum est ad evitandum aut terminandum bellum inter supremos principes; nam justitia et bonum commune reipublicæ, quod communibus totius communitatis viribus propugnari debet, exponi non debet aleæ duelli; nec dicas pariter bonum commune exponi aleæ belli; non enim potest princeps supremus inire bellum sive defensivum, sive offensivum, nisi major spes affulgeat vincendi. Si tamen, bello incæpto, qui juste bellum gerit sentiat esse aut confligendum et succumbendum, aut duellandum, potest et acceptare et offerre duellum. Item si sit dubius de victoria, nec sit spes restaurandi exercitum casu quo profligetur. Item si duces utilius reputent reipublicæ controversiam duello quam bello dirimere, duellum licitum est ex parte ejus qui bellum juste gerit, modo inde non fiat victoria magis dubia quam in bello. Multi quoque opinantur duellum acceptari posse, si ex non acceptancee fieret hostis audacior et potentior, alter dejectus et timidior; et hic est casus David cum Goliath, licet insuper David ex instinctu divino egerit. Pœnæ duellantium sunt excommunicatio latæ sententiae summo pontifici reservata extra mortis articulum, suspensio, interdictum in iis locis in quibus, scientibus et permittentibus dominis, duella fiunt, inhabilitas ad beneficia ecclesiastica, privatio sepultura ecclesiasticæ si duellans moriatur in ipso conflictu, non si post conflictum, perpetua infamia, et pœnæ corporales a quibus-dam legibus sæcularibus inflictæ. Excommunicatio, suspensio, interdictum et pri- semper est peccatum; sed veniale quidem, quando aliquis levis motus odii vel vindictæ se immiscet, vel cum non multum excedit moderatam defensionem; mortale autem, quando obfirmato animo in impugnantem insurgit ad eum occidendum, vel eum graviter laedendum.

[II-II.q.41.a.1.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod rixa non simpliciter nominat contentionem; sed tria in præmissis verbis Isidori ponuntur quæ inordinationem rixæ declarant: primo quidem quod promptitudinem animi habet ad contendendum: quod significat, cum dicit: « Semper ad contradicendum paratus, » scilicet sive alius bene, sive male dicat, aut faciat. Secundo quia in ipsa contradictione delectatur; unde sequitur: « Et in jurgio delectatur. » Tertio quia ipse alios provocat ad contradictiones; unde sequitur: « Et provocat contendentem. »

[II-II.q.41.a.1.ad.2] Ad secundum dicendum, quod ibi non intelligitur quod servi Isaac sint rixati, sed quod incolæ terræ rixati sunt contra eos; unde illi peccaverunt, non autem servi Isaac, qui calumniam patiebantur.

[II-II.q.41.a.1.ad.3] Ad tertium dicendum, quod ad hoc quod justum sit bellum, requiritur quod fiat auctoritate publicæ potestatis, sicut supra dictum est. Rixa autem fit ex privato affectu iræ, vel odii. Si enim ministri principis aut judicis publica potestate aliquos invadant qui se defendant, non dicuntur ipsi rixari, sed illi qui publicæ potestati resistunt; et sic illi qui invadunt, non rixantur neque pecant, sed illi qui se inordinate defendunt.

[II-II.q.41.a.2.arg.1] Ad secundum sic proceditur. 1. Videtur quod rixa non sit filia iræ. Dicitur enim Jac., iv, 1: Unde bella et lites in vobis? nonne ex concupiscentiis quæ militant in membris vestris? Sed ira non pertinet ad concupiscibilem. Ergo rixa non est filia iræ, sed magis/concupiscentiæ.

[II-II.q.41.a.2.arg.2] 2. Præterea, Proverb., xxviii, 25, dicitur: Qui se jactat et dilatat, jurgia concitat. Sed idem videtur esse rixa quod jurgium. Ergo videtur quod rixa sit filia superbiæ vel inanis gloriæ, ad quam pertinet se jactare et dilatare.

[II-II.q.41.a.2.arg.3] 3. Præterea, Proverb., xviii, 6, dicitur: Labia stulti immiscent* se rixis. Sed stulti-tia differt ab ira; non enim opponitur man-suetudini, sed magis sapientiæ vel prudentiæ. Ergo rixa non est filia iræ.

[II-II.q.41.a.2.arg.4] 4. Præterea, Prov., x, 12, dicitur: Odium suscitat rixas. Sed odium oritur ex invidia, ut dicit Gregorius, XXXI Moral., cap. xLV, § 88, col. 621, t. 2. Ergo rixa non est filia iræ, sed invidiæ.

[II-II.q.41.a.2.arg.5] 5. Præterea, Proverb., xvii, 19, dicitur: Qui meditatur discordias, seminat* rixas. Sed discordia est filia inanis gloriæ, ut supra dictum est. Ergo etiam rixa.

[II-II.q.41.a.2.sc] Sed contra est quod Gregorius dicit, XXXI Moral., loc. cit., quod « ex ira oritur rixa; » et Prov., xv, 18, et xxix, 22, dicitur: Vir iracundus provocat rixas.

[II-II.q.41.a.2.co] Respondeo dicendum, quod, sicut dictum est, rixa importat quamdam contradictionem usque ad facta pervenientem, dum unus alterum laedere molitur. Dupliciter autem unus alium laedere intendit: uno modo quasi intendens absolute malum ipsius; et talis laesio pertinet ad odium, cujus intentio est ad laedendum inimicum vel in manifesto, vel in occulto. Alio modo aliquis intendit vatio sepultura ecclesiasticæ, si in conflictu duellans obierit incurruntur ante sententiam judicis, cæteræ pœnæ non nisi post judicis sententiam quæ expectanda est, etiam pro aliis pœnis, si pastor dubitet an fuerit verum duellum.

[II-II.q.41.a.2.ad.1] Ad primum ergo dicendum, quod, sicut supra dictum est, omnes passiones irascibilis ex passionibus concupiscibilis oriuntur; et secundum hoc, illud quod proxime oritur ex ira, oritur etiam ex concupiscentia sicut ex prima radice.

[II-II.q.41.a.2.ad.2] Ad secundum dicendum, quod jactatio et dilatatio sui, quæ fit per superbiam vel inanem gloriam, non directe concitat jurgium aut rixam, sed occasionaliter, inquantum scilicet ex hoc concitatur ira, dum aliquis sibi ad injuriam reputat quod alter ei sese præferat; et sic ex ira sequuntur jurgia et rixæ.

[II-II.q.41.a.2.ad.3] Ad tertium dicendum, quod ira, sicut supra dictum est, impedit judicium rationis, unde habet similitudinem cum stultitia; et ex hoc sequitur quod habeant communem effectum; ex defectu enim rationis contingit quod aliquis inordinate alium laedere molitur.

[II-II.q.41.a.2.ad.4] Ad quartum dicendum, quod rixa, etsi quando ex odio oriatur, non tamen est proprius effectus odii, quia præter intentionem odientis est quod rixose et manifeste inimicum laedat; quando enim etiam occulte eum laedere quærit. Sed quando videt se prævalere, cum rixa et jurgio laSIONem intendit. Sed rixose aliquem laedere est proprius effectus iræ, ratione jam dicta.

[II-II.q.41.a.2.ad.5] Ad quintum dicendum, quod ex rixis sequitur odium et discordia in cordibus rixantium; et ideo ille qui meditatur, id est, qui intendit inter aliquos seminare discordias, procurat quod ad invicem rixentur; sicut quodlibet peccatum potest imperare actum alterius peccati, ordinando illum in suum finem. Sed ex hoc non sequitur quod rixa sit filia inanis gloriæ proprie et directe.